Dołącz do czytelników
Brak wyników

Istota profilaktyki ortodontycznej w poszczególnych okresach rozwojowych

artykuły | 18 stycznia 2018 | NR 30
138

W publikacjach często podkreślana jest rola profilaktyki stomatologicznej, zapobieganie próchnicy i chorobom przyzębia, a tymczasem z badań epidemiologicznych wynika, że wady zgryzu można zaliczyć do chorób społecznych. Badania Światowej Organizacji Zdrowia dotyczące stanu narządu żucia – który powoduje wyraźne oszpecenie, ograniczenia czynności żucia i oddychania, jest odczuwany przez pacjenta jako upośledzenie – pokazują, że obecnie tylko co trzeci uczeń w mniejszym mieście i co szósty w większym otrzymują wymagane leczenie ortodontyczne. Wskazuje na to brak wczesnych działań ortodontycznych. Należy w związku z tym zapobiegać wadom zgryzu i jak najwcześniej je leczyć.

Profilaktyka medyczna to zespół środków stosowanych w celu zapobiegania chorobom. W ortodoncji polega na właściwym kierowaniu wzrostem i rozwojem narządu żucia w każdym okresie rozwojowym dziecka. W postępowaniu profilaktycznym należy brać pod uwagę: okres rozwojowy, czynnik zniekształcający i możność wyeliminowania działania rozpoznanego czynnika zniekształcającego. Do zapobiegania zalicza się leczenie ujawniających się wad zgryzu we wczesnych okresach rozwoju. Działaniami profilaktycznymi należy obejmować wszystkie dzieci, nawet te, u których zgryz rozwija się prawidłowo.
Do obowiązków stomatologa ogólnego należy wychwycenie odchyleń czynnościowych i usunięcie przyczyn pierwotnych powodujących te odchylenia. Zabiegi profilaktyczne, zależnie od okresu życia, w jakim zaobserwowano czynnik szkodliwy lub zagrożenie nim, stosuje się już prenatalnie, w okresie niemowlęcym, poniemowlęcym, przedszkolnym i wczesnoszkolnym.
Etiopatogeneza wad narządu żucia ukazuje liczne czynniki przyczyniające się do powstawania nieprawidłowości zgryzowych. Dzieli się je na czynniki pochodzenia wewnętrznego i zewnętrznego. Do tych pierwszych zalicza się: dziedziczność, wrodzone złe ukształtowanie różnych składników narządu żucia, nieprawidłową budowę kobiety ciężarnej, nieprawidłowe ułożenie płodu, zaburzenia gruczołów dokrewnych. Przyczyny pochodzenia zewnętrznego to: powikłane, skomplikowane porody, wady postawy po urodzeniu, sztuczne karmienie, zaburzenia oddychania, szkodliwe nawyki, przedwczesna utrata zębów mlecznych, choroby kości szczęk i stawów skroniowo-żuchwowych.

W ramach profilaktyki ortodontycznej należy otoczyć szczególną opieką kobiety już w okresie ciąży, tłumacząc im, jaki wpływ na prawidłowy rozwój układu stomatognatyczego dziecka ma dieta i styl życia. Przyszła matka powinna mieć zapewnione odpowiednie warunki bytowe. Przed urodzeniem dziecka istotną rolę odgrywa poradnictwo genetyczne dające możliwość zapobiegania przenoszeniu na potomstwo wad dziedzicznych. Należy również poinformować ciężarne o konieczności unikania substancji teratogennych – promieniowanie rentgenograficzne (RTG), ultrafioletowe, papierosy, alkohol, co może mieć związek z występowaniem wad rozszczepowych u płodu. 

Ryzyko wystąpienia urazu narządu żucia może pojawić się również podczas porodu. W następstwie tego może dojść do uszkodzeń wyrostków kłykciowych żuchwy, stawu skroniowo-żuchwowego, ośrodków wzrostowych żuchwy, a nawet nerwu twarzowego czy mięśni mostkowo-obojczykowo-sutkowych. Często konieczne jest leczenie wielospecjalistyczne uwzględniające współpracę ortodontów, pediatrów, chirurgów. Należy jednak pamiętać, że wobec wad wrodzonych nie zawsze uda się skutecznie zastosować działania profilaktyczne, ale trzeba przeciwdziałać nieprawidłowościom nabytym.

Okres płodowy

Kształtowanie się wszystkich narządów zaczyna się w ciągu pierwszego miesiąca ciąży. Rozwój twarzy i narządu żucia jest ściśle związany z rozwojem odcinka głowowego. W 6. tygodniu tworzy się pierwotna jama usta wysłana nabłonkiem ektodermalnym, z niego zaś tworzy się listewka zębowa – determinująca kształt przyszłych łuków zębowych. Zarodek 8-tygodniowy osiąga stadium płodu. Charakterystyczne w tym okresie jest to, że szczęka w stosunku do żuchwy jest duża i wystająca w przód, co nadaje twarzy wyraz prognatyczny. U 5-miesięcznego płodu zaczyna się mineralizacja zawiązków zębów mlecznych oraz rozwijają się elementy stawu skroniowo-żuchwowego. Szczęka i okolica podnosowa rozwijają się szybciej od żuchwy, dzięki czemu aż do okresu przyjścia dziecka na świat utrzymuje się fizjologiczne tyłożuchwie. Stosunkowo niewielki wymiar żuchwy w tym okresie jest również czynnikiem ułatwiającym poród.

Okres noworodkowy

Okres noworodkowy (pierwsze dwa tygodnie życia) i niemowlęcy (od momentu odpadnięcia pępowiny do 12. miesiąca życia) powinny być objęte planowym działaniem ortodontycznym. W tych okresach rozwojowych narząd żucia jest szczególnie uzależniony od układu mięśniowego. Twarz noworodka i niemowlęcia ma od przodu kształt prawie kwadratowy. Obwód głowy noworodka jest większy od obwodu klatki piersiowej. Głowa noworodka jest cofnięta w stosunku do wystającego czoła, a w szczególności cofnięta jest żuchwa. Drobna twarz związana jest z małymi szczęką i żuchwą. Bardzo płaskie jest w tym okresie podniebienie. W okolicy przyszłych wyrostków zębodołowych znajdują się wały dziąsłowe, które mają kształt półkolisty. Na przekroju wału widać, że górny stanowi płaską nieco pochylą płaszczyznę, natomiast dolny ma kształt stożka o łagodnym spłaszczonym wierzchołku. Do okresu ząbkowania wały dziąsłowe są granicą pomiędzy przedsionkiem jamy ustnej a jamą ustną właściwą. Pomiędzy wałami znajduje się tzw. szpara owalna, która umożliwia znaczny zasięg ruchów żuchwy ku przodowi oraz sprawne ssanie pokarmu z piersi matki. Wpływa ona korzystnie na doprzedni wzrost żuchwy i rokuje prawidłowy rozwój. Wały dziąsłowe są elementem anatomicznym ustępującym w miarę wyrzynania się zębów mlecznych i kształtowania się wyrostków zębodołowych. Już około 4. miesiąca wał dolny przesuwa się ku przodowi, a około 5.–6. miesiąca zaczynają wyrzynać się zęby mleczne. Zęby sieczne podczas zwarcia żuchwy ze szczęką ustawiają się ku tyłowi od siecznych górnych, po całkowitym wyrznięciu ich zachodzenie bywa głębokie. Czynności fizjologicznego tego okresu rozwojowego to ssanie, połykanie i krzyk.

Budowa jamy ustnej, warg i żuchwy okresu niemowlęcego dostosowana jest do czynności tego okresu. Wiele zaburzeń narządu żucia powstaje właśnie w okresie niemowlęcym (pod wpływem nieprawidłowej pozycji tułowia i głowy dziecka oraz nawyków – ssanie smoczka, warg, palców), dlatego ważne jest, by edukować młodych rodziców i opiekunów. Najkorzystniejsze ułożenie głowy niemowlęcia do snu jest na...

Pozostałe 70% treści dostępne jest tylko dla Prenumeratorów.

Co zyskasz, kupując prenumeratę?
  • Roczną prenumeratę dwumiesięcznika Forum Stomatologii Praktycznej
  • Nielimitowany dostęp do całego archiwum czasopisma
  • ...i wiele więcej!
Sprawdź

Przypisy