Dołącz do czytelników
Brak wyników

Z codziennej praktyki

19 stycznia 2018

NR 31 (Marzec 2016)

Zastosowanie ozonoterapii w stomatologii

344

W oparciu o najnowsze publikacje omówiono w artykule zastosowanie ozonoterapii w stomatologii. Ozon jest alotropową odmianą tlenu składającą się z trzech cząsteczek i może występować w stanie dwurodnika lub dipola – zależnie od układu elektronów. W naturalnych warunkach ozon tworzy się podczas wyładowań atmosferycznych i w stanie wolnym powstaje w górnych warstwach atmosfery. Ozon rozkłada się do tlenu oraz rodnika tlenowego. Zbyt małe stężenie ozonu w górnych warstwach atmosfery doprowadza do powstania tzw. dziury ozonowej. Ozon jest gazem o barwie niebieskiej, bardzo dobrze rozpuszcza się w wodzie.  Odkrycie ozonu i ustalenie jego budowy oraz uzyskanie w stanie ciekłym miało miejsce w XIX w.

We współczesnej stomatologii szczególne znaczenie ma tendencja do stosowania metod nieinwazyjnych, bezbolesnych oraz krótkich procedur. Warunki te stały się jedną z przyczyn popularności ozonoterapii we współczesnej praktyce stomatologicznej. Ozon w stomatologii stosuje się w postaci gazu (miejscowo) oraz w postaci rozpuszczonej w wodzie (woda ozonowana), a także olejach. 

Ozonoterapia jest metodą uznaną i dopuszczoną do stosowania w stomatologii w większości krajów europejskich. Ozon jest jednym z najsilniej działających środków dezynfekcyjnych. W ozonoterapii wykorzystywane są m.in. jego silne właściwości aseptyczne. Ozon działa przeciwbakteryjnie, przeciwwirusowo, przeciwgrzybiczo, działa też w przypadku pierwotniaków. Jego działanie przeciwwirusowe odnotowuje się przeciwko praktycznie wszystkim wirusom, chociaż w różnym stopniu. Działa on również przeciwbakteryjnie na szczepy oporne na wiele różnych antybiotyków, co jest niezwykle korzystne z punktu widzenia strategii ochrony antybiotyków (redukcji narastania antybiotykooporności). Trudny do przecenienia jest fakt, że ozon – w przeciwieństwie do antybiotyków – może powodować inaktywację toksyn bakteryjnych, poprawiając miejscowe warunki gojenia się. W niektórych analizach w badaniach laboratoryjnych wykazano, że działanie wobec mikroorganizmów nie jest jednoznaczne, nie ma jednak poważniejszych wątpliwości dotyczących korzyści wynikających z działania przeciwbakteryjnego. 

Zastosowanie ozonoterapii w stomatologii

Działanie biologiczne ozonu oparte jest na działaniu utleniającym. Wysoka skuteczność wobec planktonicznej  formy biofilmu ulega jednak pogorszeniu w przypadku występującej w stomatologii formy płytki. Powstawanie barier dyfuzyjnych sprawia, że uzyskanie oczekiwanego efektu wymaga mechanicznego usunięcia złogów. Działanie przeciwbakteryjne, przeciwwirusowe i przeciwgrzybicze związane z niszczeniem błony komórkowej i utlenieniem struktur wewnątrzkomórkowych skuteczne jest również przeciwko szczepom opornym na antybiotyki. Utlenianie struktur wewnątrzkomórkowych związane jest z reakcją z fosfolipidami, kwasami tłuszczowymi i białkami oraz zaburzeniem procesów enzymatycznych w komórce, co prowadzi do jej śmierci. Działanie stymulujące układ immunologiczny związane jest z aktywnością odporności komórkowej i humoralnej, proliferacją komórek układu odpornościowego, syntezą immunoglobulin, stymulacją fagocytozy oraz aktywizacją przeciwutleniaczy biologicznych, a także syntezą interleukin, leukotrienów i prostaglandyn oraz immunoglobulin.

Nieco odmienny efekt obserwowany jest w oddziaływaniu ozonu na erytrocyty, gdzie zmiany w budowie błony komórkowej zwiększają jej elastyczność, co korzystnie wpływa na ukrwienie - dotlenienie tkanek objętych procesem zapalnym, czemu towarzyszy zwężenie naczyń włosowatych.

W stomatologii zachowawczej ozonoterapię stosuje się w terapii niewielkich zmian próchnicowych, w periodontologii w zapaleniu przyzębia, dziąseł, a nawet w leczeniu zakażeń grzybiczych, nadkażeniach bakteryjnych oraz wirusowych, a także w leczeniu nadwrażliwości szyjek zębów. Istnieją doniesienia o korzystnym wpływie ozonu w przygotowaniu do założenia uzupełnień protetycznych oraz w dalszym leczeniu. Skuteczność ozonoterapii związana jest z jej dostępem do miejsc, do których dotarcie leku w postaci żelu lub płynu jest względnie ograniczone.

Konwencjonalną metodą usuwania biofilmu z mikroorganizmami jest stosowanie środków dezynfekcyjnych i/lub antybiotyków. Infekcje w obrębie jamy ustnej odgrywają rolę w etiopatologii wielu schorzeń układu krążenia, cukrzycy, chorób układu oddechowego oraz mogą wpłynąć na rozwój płodu. Zaproponowano wiele mechanizmów wspierających teorie związku pomiędzy infekcjami w obrębie jamy ustnej a schorzeniami ogólnoustrojowymi. 

Dodatkowym działaniem ozonu jest stymulacja układu odpornościowego pacjenta oraz pobudzanie miejscowego krążenia krwi, a także poprawa gojenia się ran. Zastosowanie w stomatologii oparte jest na działaniu na mikroorganizmy, redukcji flory bateryjnej w jamie ustnej, osadzania się i namnażania mikroorganizmów na powierzchni zęba oraz remineralizacji zębów dotkniętych próchnicą. Niszczenie bakterii i innych mikroorganizmów prowadzi do neutralizacji pH w ubytkach próchnicowych, co działa korzystnie w procesie leczenia. 

W stomatologii ozon stosowany jest również w postaci rozpuszczonej w wodzie do płukania jamy ustnej lub oleju, dzięki czemu unika się potencjalnych działań niepożądanych na układ oddechowy, które mogłyby wystąpić przy przedawkowaniu stężenia ozonu (gazu). Rozpuszczalność ozonu w wodzie jest 10-krotnie większa niż w przypadku tlenu, zaś jego potencjał oksydacyjny jest większy niż chloru. Opracowanie kanałów z użyciem wody ozonowanej zapewnia wysoką skuteczność porównywalną ze stosowaniem roztworów podchlorynu sodu, przy czym unika się działań niepożądanych tego ostatniego. Dostępne są doniesienia sugerujące, że ozonowana woda ma doskonałe właściwości przeciwzapalne. Jedną z form stosowania ozonu jest również miejscowe stosowanie preparatów oleju słonecznikowego nasyconego ozonem. Metoda ta w niektórych badaniach okazała się skuteczna w przypadku dużej części szczepów bateryjnych i podejmowane były próby zastępowania tym preparatem wodorotlenku wapnia w przypadku czasowego wypełnienia kanałów korzeniowych.

Należy pamiętać, że zabiegi chirurgiczne w obrębie jamy ustnej, w tym zabiegi implantologiczne, związane są z pewnym ryzykiem rozwoju procesu zapalnego. 
Mimo wątpliwości dotyczących niejednoznaczności wyników badań naukowych wydaje się, że jako metoda atraumatyczna ozonoterapia może być szczególnie poważnie rozważona u pacjentów z grup ryzyka, w tym po radioterapii oraz w innych stanach, w których gojenie się ran jest upośledzone lub istnieje duże ryzyko zakażeń. Szczególnie w przypadku cukrzycy dochodzi do zaburzeń miejscowych i ogólnoustrojowych, które zwiększają ryzyko powikłań, zakażeń i w których zastosowanie ozonoterapii znajduje potwierdzone uzasadnienie.

Wyniki badań naukowych

Najważniejsze z punktu widzenia praktycznego są badania kliniczne. Badania in vivo uwzględniające skuteczność oraz koszty nie wykazały jednoznacznych korzyści w zakresie zastosowania ozonoterapii w próchnicy zębów i korzeni. Wiele badań laboratoryjnych sugeruje duży potencjał ozonoterapii w stomatologii, jednak badania kliniczne obecnie nie w pełni to jeszcze potwierdzają. Konieczne jest przeprowadzenie lepszej jakości badań zgodnych z wysokimi standardami medycyny opartej na faktach (ang. evidence-based medicine – EBM) – dużych badań wieloośrodkowych, z randomizacją, z podwójną ślepą próbą, a dokładne prowadzenie dalszej obserwacji po zakończeniu badań. Meta­analizy oraz krytyczne analizy dostępnych wyników badań klinicznych sugerują słabą jakość badań naukowych oraz niejednoznaczność ich wyników. Należy jednak zwrócić uwagę, że badania te przede wszystkim związane są z wpływem ozonoterapii na leczenie i postęp próchnicy i najczęściej nie uwzględniają innych zastosowań, w tym stymulacji układu odpornościowego. Podkreśla się jednak niewielkie ryzyko związane z ozonoterapią, a w części badań nie stwierdzono...

Pozostałe 70% treści dostępne jest tylko dla Prenumeratorów

Co zyskasz, kupując prenumeratę?
  • Roczną prenumeratę dwumiesięcznika Forum Stomatologii Praktycznej
  • Nielimitowany dostęp do całego archiwum czasopisma
  • ...i wiele więcej!
Sprawdź

Przypisy