Dołącz do czytelników
Brak wyników

Drogi podawania leków z zestawu przeciwwstrząsowego u pacjentów w stanie zagrożenia życia

artykuły | 22 stycznia 2018 | NR 33
109

W sytuacji zagrożenia życia pacjenta konieczne może się okazać podanie przez stomatologa określonych leków, przede wszystkim z tzw. tacy przeciwwstrząsowej – drogą dożylną, domięśniową, podskórną lub wziewną. Zapewnienie dostępu dożylnego u pacjenta w stanie wstrząsu nie zawsze jest łatwe, nawet dla doświadczonego lekarza medycyny, nie mówiąc o stomatologu, który z racji swojego zawodu tego typu procedury przeprowadza bardzo rzadko. Warto jednak przypomnieć ogólne zasady podawania leków drogą dożylną oraz domięśniową ze względu na konieczność zastosowania niektórych leków, np. adrenaliny, w określonych sytuacjach klinicznych, takich jak wstrząs anafilaktyczny lub nagłe zatrzymanie krążenia. Jest to szczególnie istotne w przypadku wstrząsu anafilaktycznego, w którym szybkie prawidłowe podanie domięśniowe właściwej dawki adrenaliny może zapobiec wystąpieniu nagłego zatrzymania krążenia u pacjenta i stanowi postępowanie z wyboru. Celem niniejszego artykułu jest przybliżenie sposobu podawania wybranych leków drogą domięśniową oraz drogą dożylną w stanach zagrożenia życia.
 

Wstrząs anafilaktyczny

Podstawowym lekiem stosowanym we wstrząsie anafilaktycznym jest adrenalina. Lek ten we wstrząsie anafilaktycznym podaje się domięśniowo. Alternatywę stanowi podanie dożylne, zarezerwowane dla lekarzy posiadających odpowiednie doświadczenie w miareczkowanym podawaniu adrenaliny i innych amin katecholowych u pacjentów niebędących w stanie nagłego zatrzymania krążenia. Stomatolog adrenalinę we wstrząsie anafilaktycznym powinien podawać jedynie domięśniowo. Zgodnie z wytycznymi dotyczącymi leczenia wstrząsu anafilaktycznego adrenalina powinna być podawana domięśniowo jedynie w przednio-boczną część uda. Należy zwrócić uwagę na konieczność podania leku domięśniowo, a nie podskórnie, co wymaga wprowadzenia igły dość głęboko. Producent leku (adrenaliny) zaleca lekkie masowanie miejsca wstrzyknięcia przez 10 s od podania leku. Ampułkostrzykawki dostępne w Polsce najczęściej zawierają 1 mg adrenaliny z blokadą na tłoku umożliwiającą podanie jedynie dawki 0,3 mg. Zdejmowanie tłoka blokującego strzykawkę nie jest zalecane. W przypadku podawania większej dawki, np. zalecanej przez Europejską Radę Resuscytacji dawki 0,5 mg dla osób dorosłych, producent sugeruje wykorzystanie drugiej ampułkostrzykawki. To samo dotyczy podania kolejnej dawki adrenaliny w przypadku braku poprawy klinicznej lub pogorszenia stanu chorego – zalecane jest podanie kolejnej dawki z drugiej ampułkostrzykawki. Należy jednak pamiętać, że powyższe zalecenia producenta skierowane są przede wszystkim do pacjentów, nie muszą zaś dotyczyć personelu medycznego, który może wykorzystać ampułki z adrenaliną do ewentualnego kolejnego podania leku. Producent adrenaliny w ampułkostrzykawkach zaleca, aby pacjentom przepisywać dwie ampułkostrzykawki leku i poinformować ich o konieczności natychmiastowego wezwania pomocy po podaniu leku, nawet w przypadku uzyskania znacznej poprawy po podaniu preparatu (ze względu m.in. na możliwość nawrotu reakcji anafilaktycznej i konieczność obserwacji pacjenta).

Podanie domięśniowe w przednio-boczną część uda 

Przy podawaniu leku należy pamiętać, że mięśnie uda są największym i najsilniejszym zespołem mięśniowym w organizmie ludzkim. Mięśnie uda dzielą się na trzy grupy. W obrębie mięśni grupy przedniej wyróżnić można mięsień krawiecki oraz mięsień czworogłowy uda. Podanie leku w przednio-boczną część uda zmniejsza ryzyko podania adrenaliny donaczyniowo oraz donerwowo, a także ewentualnego uszkodzenia okolicznych struktur, zaś duża masa mięśni gwarantuje prawidłowe zdeponowanie leku. Podanie leku w przednio-boczną część uda jest szczególnie istotne w przypadku ratowników przypadkowych oraz stosowania leku przez samego pacjenta ze względu na łatwość przeprowadzenia i stosunkowo niskie ryzyko nieprawidłowego wykonania iniekcji. Należy jednak uwzględnić fakt, że wytyczne są uniwersalne i stosuje się je do wszystkich przypadków i okoliczności niejako en bloc. W niektórych podręcznikach z zakresu stomatologii zalecane jest podawanie adrenaliny w dno jamy ustnej, dojęzykowo lub domięśniowo, ale w innej lokalizacji niż przednio-boczna część uda. W opinii autora priorytetem jest jak najszybsze prawidłowe podanie leku i gdyby podanie domięśniowe w udo było z określonych powodów utrudnione (np. krótka, cienka igła, która mogłaby ulec złamaniu, np. podczas podania przez materiał spodni), należy rozważyć podanie leku w innej lokalizacji. Z jednej strony wytyczne w tym zakresie są jednoznaczne, z drugiej należy uwzględnić konieczność szybkiego podania oraz posiadane doświadczenie. Wystąpienie prawdziwej reakcji anafilaktycznej z obrzękiem języka, ciężką dusznością, stridorem i objawami niedotlenienia pacjenta, a także spadkiem ciśnienia tętniczego lub wręcz zapaścią z utratą przytomności powoduje, że osoba z mniejszym doświadczeniem może mieć trudności zarówno z nabraniem leku z ampułki, jak i z prawidłowym jego podaniem. Zaletą adrenaliny w ampułkostrzykawkach jest możliwość natychmiastowego podania, zaś pewną wadą – dawka (najczęściej 0,3 mg) oraz stosunkowo krótka igła.

Podanie domięśniowe leku

Poniżej przedstawiono ogólne zasady dotyczące podawania domięśniowego leków. Należy wziąć pod uwagę, że przy podawaniu adrenaliny we wstrząsie anafilaktycznym niektóre elementy mogą zostać skrócone lub pominięte ze względu na brak czasu. Jednym z podstawowych aspektów jest stosowanie zasad aseptyki i antyseptyki w celu zapobiegania zakażeniom wirusowym i bakteryjnym. Trzeba pamiętać, że każde naruszenie ciągłości tkanek wi...

Pozostałe 70% treści dostępne jest tylko dla Prenumeratorów.

Co zyskasz, kupując prenumeratę?
  • Roczną prenumeratę dwumiesięcznika Forum Stomatologii Praktycznej
  • Nielimitowany dostęp do całego archiwum czasopisma
  • ...i wiele więcej!
Sprawdź

Przypisy