Dołącz do czytelników
Brak wyników

Z codziennej praktyki

31 marca 2021

NR 61 (Marzec 2021)

Przygotowanie powierzchni w zabiegach stomatologii zachowawczej – polerowanie i wygładzanie szkliwa i kompozytu

82

Procedury związane z wygładzaniem i polerowaniem powierzchni są nieodłączną częścią zabiegów z zakresu stomatologii zachowawczej. W oczywisty sposób kojarzą się przede wszystkim z ostatecznym przygotowaniem powierzchni wypełnień kompozytowych do trwania w niezmienionym stanie w ustach pacjenta. Jednak niemniej istotną rolę odgrywa w procesie leczenia zachowawczego odpowiednie przygotowanie powierzchni szkliwa do kontaktu w wypełnieniem kompozytowym.

Przygotowanie powierzchni szkliwa

Jeśli chodzi o przygotowanie powierzchni tkanek zębów do wypełnienia kompozytem, uwaga lekarza koncentruje się zazwyczaj na zastosowaniu odpowiednich procedur adhezyjnych i wyborze odpowiedniego systemu łączącego.
Tymczasem szczelność wypełnienia i estetyka połączenia kompozyt-szkliwo są zależne przynajmniej w równym stopniu od odpowiedniego przygotowania szkliwa PRZED rozpoczęciem jakiejkolwiek procedury adhezyjnej.
Istotnym elementem jest dodatkowe wygładzenie powierzchni szkliwa po standardowym opracowaniu wiertłem. Teoretycznie mogłoby się wydawać, że zwiększenie siły adhezji można uzyskać dzięki „rozwinięciu” powierzchni szkliwa poprzez wytworzenie większej ilości nierówności na szkliwie. To zwiększyłoby pole kontaktu z materiałem kompozytowym, prowadząc do wzrostu siły adhezji. W rzeczywistości jednak zjawiska takie zachodzą na poziomie mikrometrów i są osiągane za pomocą trawienia kwasem fosforowym. W skali makro, widocznej nieuzbrojonym okiem, wszelkie nierówności szkliwa przyczyniają się do zmniejszenia siły adhezji. Materiał kompozytowy nie jest w stanie wypełnić takich nierówności w stopniu wystarczającym, co przekłada się na powstanie luk w połączeniu oraz wyraźne uwidocznienie granicy między tkanką zęba a kompozytem. 

POLECAMY

Metody wygładzania szkliwa

Istnieje kilka metod zapewniających uzyskanie odpowiedniej gładkości szkliwa po standardowym opracowaniu wiertłem z nasypem diamentowym o ziarnistości oznaczonej kolorem niebieskim. 

1. Wykorzystanie wierteł fine lub ultrafine z nasypem oznaczonym kolorem żółtym lub białym 

Najprostsze i najbardziej dostępne z możliwych rozwiązań. Po zakończeniu właściwej preparacji wystarczy zmienić wiertło, zredukować ilość obrotów końcówki o 50% i opracować same krawędzie preparacji. Praca obrotowym wiertłem o okrągłym przekroju nie gwarantuje jednak równego i gładkiego profilu brzegu szkliwnego. Każde drobne drgnięcie ręki lekarza powoduje powstanie nierówności, tyle tylko, iż powstają one w jednej płaszczyźnie i są wyraźnie widoczne, a więc łatwe do skorygowania.
 

Zdj. 1. Wygląd szkliwa po preparacji wiertłem o standardowo używanym nasypie – z niebieskim paskiem

 

Zdj. 2. Zukośnienie i wygładzenie szkliwa wiertłem z drobnym nasypem – z żółtym paskiem

 

Zdj. 3. Powierzchnia szkliwa po wygładzeniu wiertłem o ziarnistości nasypu: FINE


2. Wykorzystanie piaskarki abrazyjnej

Abrazja powietrzna, prowadzona z użyciem piaskarki abrazyjnej, jest metodą preparacji ubytków próchnicowych, która spełnia większość oczekiwań związanych z nowoczesnym leczeniem zachowawczym. Istotą tej metody – opisywanej także jako preparacja strumieniowo-ścierna – jest działanie na tkanki zęba cząsteczkami proszku wyrzucanego pod dużym ciśnieniem z dyszy piaskarki. Energia kinetyczna cząsteczek powoduje stopniowe ścieranie kolejnych warstw tkanek zęba i opracowywanie ubytku. 
Konieczne jest zbliżenie końcówki do powierzchni zęba na odległość 1–2 mm, ze względu na osiągnięcie odpowiedniego skupienia strumienia proszku.
Proszek do piaskarek to zazwyczaj tlenek glinu, którego kryształki charakteryzują się dużą ilością ostrych krawędzi. O sile abrazji decyduje ciśnienie powietrza, z jakim wyrzucany jest proszek, oraz średnica cząsteczek proszku, np. rozmiar 27 µm lub 50 µm (nawet do 90 µm) – większa średnica oznacza szybsze ścieranie tkanek zęba. Przy wygładzaniu preparacji szkliwa wskazana jest średnica ziaren proszku 27 µm.
Abrazja powietrzna pozwala również wyeliminować mikropęknięcia szkliwa powstające zazwyczaj przy preparacji wiertłem na turbinę (posiada ono zawsze pewną amplitudę drgań spowodowaną niestabilnym mocowaniem rotora). Dokładna penetracja proszku między wszelkie nierówności dna ubytku to możliwość usunięcia drobnych zanieczyszczeń z powierzchni poddawanej preparacji. 

Zdj. 4. Piaskarka abrazyjna RONDOflex 360 (KaVo) zakładana na szybkozłączkę jest
najprostszym rozwiązaniem do stosowania abrazji w gabinecie

 

Zdj. 5. Strumień proszku jest podawany w osłonie płaszcza wodnego, aby ograniczyć pylenie w jamie ustnej pacjenta


Jednostajny strumień proszku pozwala na idealne wygładzenie powierzchni szkliwa w skali makro i wytworzenie porowatości przypominających wzór wytrawiania szkliwa w skali mikro. Użycie piaskarki abrazyjnej jest zalecane przed adhezyjnym cementowaniem prac protetycznych w przypadku zarówno powierzchni szkliwa, jak i samej pracy protetycznej.
W przypadku powierzchni zębów istotne jest, aby piaskarka pracowała mieszaniną proszku i wody, tak jak w przypadku piaskarki Rondoflex (KaVo), która jest montowana na rękawie unitu i posiada dysze wytwarzające płaszcz wodny wokół strumienia proszku, co przyczynia się do zmniejszenia zapylenia w polu zabiegowym.
Wykorzystanie piaskarki abrazyjnej zwiększa siłę adhezji materiałów kompozytowych do tak przygotowanego szkliwa. 
 

Zdj. 6. Kątnica na mikrosilnik E61C (KaVo) umożliwiająca wykonywanie
pilnikiem ruchów oscylacyjnych w płaszczyźnie poziomej

 

Zdj. 7. Ruch oscylacyjny pilnika umożliwia maksymalne wygładzenie szkliwa
bez ryzyka powstawania pionowych nierówności na powierzchni


3. Wykorzystanie gumki ściernej na kątnicy wolnoobrotowej

Gumki ścierne zawierające nasyp diamentowy są dobrym rozwiązaniem przy polerowaniu dużych, płaskich powierzchni szkliwa, np. przy preparacji pod licówki. Nie sprawdzą się jednak przy opracowywaniu samych krawędzi ubytków, gdyż zbyt szybko ścierają się na wąskich profilach, w dodatku pozostawiając resztki gumki w ewentualnych nierównościach szkliwa.

4. Wykorzystanie kątnicy na pilniki oscylacyjne

Bardzo dobrym sposobem na opracowanie gładkich brzegów preparacji jest zastosowanie pilników oscylacyjnych. Z uwagi na odejście od ruchu obrotowego wiertła na rzecz ruchu posuwistego pilnika może on mieć płaski kształt. Znakomicie ułatwia to równe opracowanie szkliwa bez tworzenia jakichkolwiek wgłębień. 
Aby wygładzić szkliwo, potrzebny będzie pilnik z nasypem oznaczonym kolorem żółtym, osadzony w kątnicy oscylacyjnej mogącej pracować z chłodzeniem wodnym. Należy uruchomić kątnicę i przesuwać pracującym pilnikiem wzdłuż krawędzi preparacji. Ważne, aby w żadnym punkcie nie wywierać większego nacisku, dzięki czemu nie powstaną nierówności. Dzięki dużej szerokości pilnik zapewnia najbardziej precyzyjne polerowanie szkliwa ze wszystkich opisanych tu metod. 

5. Skaler powietrzny i odpowiednie końcówki

Skaler powoduje ruch oscylacyjny końcówek i pozwala na wykorzystanie płaskich elementów z odpowiednio ukształtowanym nasypem diamentowym. W systemie SONICflex (KaVo) należy pracować przy dwóch trzecich mocy skalera, utrzymując końcówkę w kontakcie z tkankami przy lekkim nacisku. Można wtedy zaobserwować efekt wygładzenia, a także delikatnej preparacji krawędzi ubytku lub też brzegów wypełnienia. Znajduje to zastosowanie przy usuwaniu nawisów wypełnień przy brzegach dodziąsłowych po leczeniu ubytków klasy II. 

Przygotowanie powierzchni wypełnienia kompozytowego

Wszystkie obecnie stosowane kompozytowe materiały wypełniające wykorzystują nanotechnologię. Dzięki temu doszło do znaczącej poprawy ich właściwości związanych z wytrzymałością mechaniczną, stabilnością chemiczną, dopasowaniem koloru do tkanek zęba i jakością powierzchni wypełnienia po polerowaniu. W zależności od rozmiaru cząsteczek wypełniacza kompozytu możemy je podzielić na nanocząsteczkowe, gdzie wszystkie cząsteczki wypełniacza mają średnice liczone w nanometrach, oraz nanohybrydowe – o różnej średnicy cząsteczek wypełniacza, od liczonej w mikrometrach do nanometrów.
 

Zdj. 8. Końcówka systemu SONICline na skaler
powietrzny SONICflex (KaVo) do wygładzania
powierzchni szkliwa, z nasypem umieszczonym po jednej
stronie końcówki

 

Zdj. 9. Konstrukcja końcówki umożliwia bezpieczne
wygładzenie powierzchni stycznej jednego zęba bez ryzyka
uszkodzenia powierzchni drugiego zęba


Estetyka i trwałość powierzchni materiałów kompozytowych jest uzależniona od sposobu jej przygotowania po polimeryzacji materiału. Prawidłowe kształtowanie powierzchni jest niezbędne, aby dopasować wypełnienie do zwarcia, z kolei polerowanie usuwa nierówności powierzchni i warstwę inhibicji tlenowej z powierzchni kompozytu. To przyczynia się do redukcji akumulacji płytki nazębnej na wypełnieniach, mniejszego podrażnienia dziąseł przy kontakcie z materiałem oraz opóźnia zmiany koloru wypełnień, które mogą wystąpić po dłuższym czasie. 
Nieprawidłowe polerowanie powierzchni oznacza większą akumulację płytki nazębnej, zmniejszenie odporności kompozytu na obciążenia okluzyjne oraz może powodować stany zapalne dziąseł, języka lub policzków. Ważnym elementem jest odpowiednie polerowanie brzegów wypełnienia, aby zmniejszyć obecność bakterii na styku kompozytu z tkankami zęba i w ten sposób zapobiec powstawaniu próchnicy wtórnej.
 

Zdj. 10. Powierzchnia szkliwa zębów przed rozpoczęciem zabiegu zamykania diastemy

 

Zdj. 11. Wypełnienia wykonane z materiału kompozytowego zmniejszające rozmiar diastemy u pacjenta po wypolerowaniu


Na skuteczność polerowania wpływ mają rodzaj użytego kompozytu oraz rodzaj zastosowanego systemu polerowania. W przypadku kompozytu chodzi o uniknięcie szybszego zużywania się żywicy i pozostawienia dużych cząsteczek wypełniacza na powierzchni, co skutkuje jej większą nierównością. Zbyt małe cząsteczki wypełniacza nie dają jednak długoczasowej trwałości powierzchni, nawet jeśli początkowo łatwiej uzyskać dobry efekt polerowania. Dlatego obecnie najlepszym rozwiązaniem jest stosowanie materiałów nanohybrydowych o różnej wielkości ziaren wypełniacza. Polerowanie...

Pozostałe 70% treści dostępne jest tylko dla Prenumeratorów

Co zyskasz, kupując prenumeratę?
  • Roczną prenumeratę dwumiesięcznika Forum Stomatologii Praktycznej
  • Nielimitowany dostęp do całego archiwum czasopisma
  • ...i wiele więcej!
Sprawdź

Przypisy