Dołącz do czytelników
Brak wyników

To wiedzieć powinniśmy

15 lutego 2022

NR 66 (Styczeń 2022)

Przegląd możliwości stosowania profesjonalnych zabiegów profilaktycznych w obrębie uzębienia mlecznego

0 139

Choroba próchnicowa jest najbardziej rozpowszechnioną chorobą ludzkości. Dzieci są na nią narażone od momentu wyrżnięcia się pierwszego zęba. Szczególnie szybko ubytki próchnicowe rozwijają się w obrębie uzębienia mlecznego, co może mieć negatywny wpływ na podatność na próchnicę zębów stałych u starszych dzieci. Wśród profesjonalnych zabiegów profilaktycznych możliwych do przeprowadzenia w obrębie zębów mlecznych można wyróżnić higienizację i usunięcie płytki nazębnej ze wszystkich powierzchni zębów oraz nakładanie lakieru z fluorem i lakowanie powierzchni okluzyjnych zębów mlecznych. Ten ostatni zabieg jest stosunkowo rzadko stosowany, podczas gdy według badań jest najskuteczniejszym sposobem na zapobieganie rozwojowi próchnicy w obrębie trzonowych zębów mlecznych u dzieci.

Według danych Światowej Organizacji Zdrowia próchnica zębów jest najbardziej rozpowszechnioną chorobą ludzkości. Dokonując nieco kreatywnego przekształcenia danych statystycznych, można uznać, że KAŻDY człowiek na kuli ziemskiej ma lub miał przynajmniej jeden ubytek próchnicowy [1]. Analizując różnorodne dostępne dane, można uznać, że Polska jest niestety jednym z krajów szczególnie mocno dotkniętych chorobą próchnicową. 

POLECAMY

Dane statystyczne

Potwierdzenie można znaleźć chociażby w opublikowanym w 2020 roku pod redakcją prof. dr hab. n. med. Doroty Olczak-Kowalczyk raporcie „Choroba próchnicowa i stan tkanek przyzębia populacji wieku rozwojowego w Polsce”, opublikowanym m.in. na stronach internetowych Ministerstwa Zdrowia. 
W raporcie znajduje się wiele alarmujących danych, jednak szczególną uwagę zwraca gwałtowny rozwój próchnicy u najmłodszych dzieci. Okazuje się, że występowanie próchnicy zębów, niezależnie od rodzaju uzębienia, zwiększa się od 41,1% w grupie dzieci w wieku trzech lat aż do 93,2% w wieku 18 lat.
Największy wzrost występowania próchnicy odnotowuje się między trzecim a piątym rokiem życia i jest to przyrost o 35,6%. Sumarycznie w przypadku zębów mlecznych frekwencja próchnicy wzrasta ponaddwukrotnie w okresie od trzeciego do siódmego roku życia. Należy podkreślić, że choroba próchnicowa u najmłodszych dzieci dotyczy przede wszystkim zębów trzonowych mlecznych żuchwy oraz zębów trzonowych i siecznych szczęki. U dzieci w wieku trzech lat zębami najczęściej dotkniętymi próchnicą były zęby trzonowe żuchwy, następnie zęby sieczne szczęki i zęby trzonowe szczęki. To oznacza, że w ciągu dwóch lat (w okresie od ukończenia pierwszego roku życia do trzech lat) częstość próchnicy wzrasta o 41,1% [2].
Obserwowana zmiana paradygmatu leczenia próchnicy i przejście z chirurgicznej interwencji usuwania zakażonych tkanek i protetycznej rekonstrukcji (czym w istocie rzeczy jest każde opracowanie ubytku próchnicowego i jego wypełnienie) w kierunku oceny ryzyka powstawania ubytków próchnicowych i skutecznego zapobiegania rozwojowi próchnicy ma szczególne uzasadnienie w przypadku stomatologii wieku rozwojowego. Pacjenci w wieku od trzech do siedmiu lat mający w pełni rozwinięte uzębienie mleczne doświadczają najszybszego rozwoju próchnicy. Jednocześnie skuteczne leczenie zachowawcze u pacjentów w tym wieku jest trudne do przeprowadzenia, głównie ze względu na psychologiczne ograniczenia małych pacjentów. 
 

Zdj. 1. Przygotowania do lakowania pierwszego zęba trzonowego mlecznego u pacjentki w wieku 6 lat, o niewystarczająco dobrej higienie jamy ustnej


Działania zapobiegawcze w przypadku zębów mlecznych oraz stałych 

Zasadne jest więc położenie jeszcze większego nacisku na podejmowanie czynności zapobiegających rozwojowi próchnicy w obrębie zębów mlecznych zarówno ze strony rodziców potencjalnych małych pacjentów, jak i ze strony lekarzy stomatologów prowadzących profesjonalną profilaktykę i higienizację stomatologiczną.
Wśród profesjonalnych zabiegów zapobiegających powstawaniu ubytków próchnicowych można wyróżnić: 

  • oczyszczanie zębów z płytki nazębnej w gabinecie stomatologicznym, 
  • aplikację lakieru zawierającego fluor na powierzchnię zębów, 
  • aplikację laków szczelinowych.
     
Zdj. 2. Aplikacja samotrawiącego systemu łączącego na szkliwo, po wykonaniu izolacji od dostępu śliny przy pomocy wałeczków ligninowych


Każda z tych metod jest szeroko stosowana w codziennych zabiegach stomatologicznych, zwłaszcza wśród pacjentów dziecięcych z uzębieniem mieszanym lub nastolatków z zębami stałymi. Badania pokazują zwłaszcza wysoką skuteczność zabiegów lakowania zębów stałych w zapobieganiu próchnicy powierzchni okluzyjnych, wyższą nawet niż stosowanie lakierów z fluorem [3, 4].
Z tej przyczyny zabiegi lakowania pierwszych zębów stałych są najczęściej wykonywanymi zabiegami profilaktycznymi u dzieci, podlegają też refundacji ze strony Narodowego Funduszu Zdrowia. Lak szczelinowy, prawidłowo zaaplikowany na powierzchnię szkliwa, wykazuje długotrwałą retencję oraz mechaniczne działanie blokujące i w ciągu dwóch lat od założenia można oczekiwać 99-proc. skuteczności w zapobieganiu rozwojowi ubytków próchnicowych w tych miejscach [5](zdj. 1).
Z uwagi na wysoką skuteczność lakowania w przypadku zębów stałych warto rozpatrywać ten zabieg jako doskonałe rozwiązanie również w przypadku zębów mlecznych. Dostępne badania dowodzą wysokiej skuteczności zabiegu lakowania trzonowych zębów mlecznych u dzieci w wieku od pięciu do siedmiu lat. Zaobserwowano wyższą skuteczność lakowania niż regularnie przeprowadzanej fluoryzacji, chociaż oczywiście w codziennej praktyce stomatologicznej warto połączyć oba te zabiegi u małych pacjentów.
Wypełnianie bruzd zębów mlecznych lakiem szczelinowym należałoby zalecić u pacjentów w wieku od trzech do siedmiu lat, czyli wtedy, kiedy zęby te są najbardziej narażone na rozwój próchnicy na powierzchniach okluzyjnych ze względu na wiek pacjenta i potencjalne niedomaganie higieniczno-profilaktyczne w zakresie domowych sposobów zapobiegania próchnicy. Mleczne zęby trzonowe mogą pozostawać w jamie ustnej dziecka nawet przez 10 lat. Rozwój ubytku próchnicowego może prowadzić do wystąpienia dolegliwości bólowych i stanów zapalnych miazgi oraz zwiększyć ryzyko zachorowania na próchnicę kolejnych zębów. Ewentualna konieczność usunięcia trzonowych zębów mlecznych (w przypadku bakteryjnego zakażenia miazgi) zaburza prawidłowy rozwój uzębienia i może prowadzić do powstania zaburzeń położenia zębów stałych. Lakowanie powierzchni okluzyjnych redukuje potencjalną przestrzeń dla odkładania się płytki nazębnej, zmniejszając ilość bakterii na zębach i w ślinie dzieci. W ten sposób lakowanie zębów mlecznych może się przyczynić do zmniejszenia ryzyka rozwoju próchnicy w zębach stałych w przypadku uzębienia mieszanego.
Zabieg lakowania u małych pacjentów wiąże się jednak z dodatkowymi wyzwaniami dla lekarza stomatologa. Jego przeprowadzenie polega wszakże na wykonaniu procedury adhezyjnej z żywicą kompozytową, której integralną częścią jest wytrawienie szkliwa i utrzymanie idealnej suchości w obrębie pola operacyjnego. 
W przypadku zębów stałych cała procedura lakowania to kolejno po sobie następujące czynności:

  • oczyszczenie powierzchni zęba z płytki nazębnej;
  • izolacja od dostępu śliny (za pomocą wałków ligninowych);
  • wytrawienie szkliwa kwasem ortofosforowym;
  • spłukanie kwasu ortofosforowego;
  • osuszenie powierzchni zęba;
  • aplikacja laku szczelinowego;
  • rozprowadzenie laku po powierzchni okluzyjnej;
  • polimeryzacja laku;
  • usunięcie nadmiarów i dostosowanie do zwarcia.

W przypadku zębów mlecznych cała procedura POWINNA wyglądać tak samo, aczkolwiek za zasadne należy uznać zastosowanie różnych rozwiązań, które pozwoliłyby na skrócenie i uproszczenie całej procedury, bez negatywnego wpływu na jakość i retencję laku w bruzdach zębów mlecznych. 
 

Zdj. 3. Jednoczasowa polimeryzacja systemu łączącego i materiału kompomerowego, zastosowanego jako lak szczelinowy


Sytuacje problematyczne w pracy z małym pacjentem

W przypadku małych pacjentów problematycznym może okazać się etap aplikacji kwasu ortofosforowego i jego płukania z uwagi na trudności z zachowaniem suchości, jak również nieprzyjemny (kwaśny) posmak preparatu, który musi trafić na kubki smakowe języka w trakcie płukania. Według badań ten etap zabiegu lakowania można zastąpić, stosując samotrawiące systemy łączące bez utraty jakości połączenia laku ze szkliwem [7]. 
Sam lak szczelinowy, którego głównym składnikiem jest żywica kompozytowa, może też zostać zastąpiony materiałem kompomerowym, co zwiększy siłę adhezji. Dobrze jest wówczas zastosować materiał o intensywnym kolorze, odmiennym od koloru tkanek zęba. Ułatwi to znacznie kontrolę jakości lakowania. Odmienny kolor materiału nie będzie z kolei wpływał negatywnie na estetykę uzębienia, jako że zęby mleczne i tak będą podlegać wymianie. 

Procedura aplikacji laku

Odpowiednio precyzyjna aplikacja laku na wszystkie zęby trzonowe mleczne w obrębie jednego łuku zębowego powinna też pozwolić na rezygnację z etapu dostosowywania okluzyjnego. W przypadku uzębienia mlecznego ma to mniejsze znaczenie, zwłaszcza jeśli ewentualna zmiana zostanie przeprowadzona na wszystkich zębach kontaktowych z jednego łuku równocześnie.
Jeśli uwzględnimy taką specyfikę zabiegu lakowania w obrębie zębów mlecznych, to cała procedura ulegnie skróceniu i uproszczeniu:

  • oczyszczenie powierzchni zęba z płytki nazębnej;
  • izolacja od dostępu śliny (za pomocą wałków ligninowych);
  • osuszenie powierzchni zęba;
  • aplikacja samotrawiącego systemu łączącego (zdj. 3);
  • aplikacja laku szczelinowego;
  • rozprowadzenie laku po powierzchni okluzyjnej;
  • polimeryzacja laku. 

Możliwe jest też zastosowani...

Pozostałe 70% treści dostępne jest tylko dla Prenumeratorów

Co zyskasz, kupując prenumeratę?
  • Roczną prenumeratę dwumiesięcznika Forum Stomatologii Praktycznej
  • Nielimitowany dostęp do całego archiwum czasopisma
  • ...i wiele więcej!
Sprawdź

Przypisy