Dołącz do czytelników
Brak wyników

Z codziennej praktyki

1 kwietnia 2022

NR 67 (Marzec 2022)

Objawy infekcji koronawirusem SARS-CoV-2 w jamie ustnej

0 158

SARS-CoV-2 to wirus odpowiedzialny za chorobę COVID-19. Objawy infekcji można zaobserwować w fazie prodromalnej, ostrej choroby i później, w okresie tzw. long COVID. Sama terapia infekcji również nie pozostaje pośrednio bez negatywnego wpływu na całą jamę ustną chorego.

SARS-CoV-2 (Severe acute respiratory syndrome coronavirus 2) to wirus odpowiedzialny za chorobę COVID-19.
Manifestuje się ona ostrą, grypopodobną infekcją układu oddechowego, obejmując swym zasięgiem także szereg innych organów: układ pokarmowy, centralny układ nerwowy, układ sercowo-naczyniowy, skórę. Błona śluzowa jamy ustnej również jest celem wirusa. Objawy związane z infekcją można zaobserwować w fazie prodromalnej, ostrej choroby i później, w okresie tzw. long COVID. Ponadto sama terapia infekcji nie pozostaje pośrednio bez negatywnego wpływu na całą jamę ustną chorego. 
Generuje to sytuację, gdy podczas ustalania etiologii znanych nam już zmian patologicznych w jamie ustnej pacjenta będziemy musieli uwzględnić nowy patogen i nową chorobę. Najczęściej w naszych gabinetach będzie to dotyczyć ozdrowieńców. Czy w jakiś szczególny sposób ich terapia, kiedy przyczyną problemu jest koronawirus, będzie odmienna od tej znanej nam dotychczas, wnosić będą cały czas prowadzone obserwacje i badania.

POLECAMY

O wirusie

Wirus SARS-CoV-2 to wirus typu RNA należący do grupy betakoronawirusów. Jest patogenem odzwierzęcym. Szerzy się drogą kropelkową. Jego genom w mniej więcej 75% pokrywa się z genomem koronawirusa wywołującego SARS. Korzysta też z tego samego receptora ACE2 (angiotensin converting enzyme 2), aby wywołać zakażenie. Receptor ACE2 odgrywa kluczową rolę w transmisji wirusa do komórek, generując rozprzestrzenianie się infekcji w organizmie. To z nim łączy się białko kolca SARS-CoV-2. Wewnątrz komórek natomiast kluczową, inicjującą w namnażaniu wirusa rolę odgrywa proteaza serynowa 
TMPRSS2. 
Wirus ten łatwo ulega mutacji. Dotychczasowe warianty wirusa to:

  • alfa – brytyjski,
  • beta – południowoafrykański,
  • gamma – brazylijski,
  • delta – indyjski (powodujący cięższy przebieg COVID-19 niż wcześniejsze warianty),
  • mu – kolumbijski,
  • eta – nigeryjski,
  • lambda – peruwiański,
  • epsilon – kalifornijski,
  • zeta – brazylijski, filipiński,
  • omikron (500 razy bardziej zakaźny niż wariant delta). 

Objawy ogólnoustrojowe infekcji

Pierwotnie na początku pandemii do objawów infekcji koronawirusem zaliczono: gorączkę, kaszel, problemy z oddychaniem (duszność). Z czasem dodano: dreszcze, drżenia połączone z dreszczami, ból mięśni, ból głowy, ból gardła, utratę węchu i smaku. 
Ekspozycja na wirusa może być też przyczyną nietypowego objawu, jakim jest zmiana zabarwienia palców rąk i stóp na kolor niebieskawy lub czerwony. 
W przypadku infekcji wariantem omikron wymienia się znów: nocne poty, suchy kaszel, gorączkę, zmęczenie, silne bóle całego ciała, bóle głowy, bóle mięśni, utratę apetytu, swędzenie dłoni i stóp, guzki na skórze, potówki.
Przyjmuje się, iż 25–50% zakażonych koronawirusem nie ma objawów. 
U dzieci po wcześniejszej ekspozycji może dojść do powstania tzw. wieloukładowego zespołu zapalnego.
Niektóre objawy choroby COVID-19 utrzymują się ponad cztery tygodnie od zakażenia. Mamy wówczas do czynienia z nowym zespołem, jakim jest tzw. długi COVID (post-COVID-19 syndrome, long COVID). Zaliczamy do jego objawów m.in. uporczywą duszność, zmęczenie, kaszel, ból w klatce piersiowej, kołatanie serca, deficyty neurologiczne, zaburzenia żołądkowo-jelitowe, wypadanie włosów. 

Jama ustna a zakażenie

W jamie ustnej występują licznie receptory ACE2. Są one obecne w komórkach nabłonka błony śluzowej jamy ustnej, języka, w nabłonku dziąseł, gruczołach ślinowych, limfocytach błony śluzowej. 
W niektórych badaniach podnosi się nawet, iż ekspresja receptorów ACE2 w małych gruczołach ślinowych jest dużo większa niż tych obecnych w płucach. Konsekwencją tego ma być obserwowana znaczna liczba wirusów w ślinie osób zainfekowanych. Niektóre szczepy wirusa SARS-CoV-2 są wykrywane w ślinie nawet kilka tygodni po zakażeniu. 
Także kieszonkę dziąsłową (zarówno zdrową, jak i patologiczną) jako ekosystem promujący kolonizację mikroorganizmami uważa się za miejsce bytności wirusa, analogicznie jak wirusa Herpes simplex czy HPV. Przy czym mikroorganizmy z patologicznej kieszonki dziąsłowej uważa się dodatkowo za odpowiedzialne za przyspieszenie infekcji wirusowej SARS-CoV-2. Prevotella intermedia, Porphyromonas gingivalis (patogeny periodontologiczne) zaaspirowane do dolnych dróg oddechowych zwiększają ekspresję receptorów ACE2 pęcherzyków płucnych. Ponadto wraz z F. nucleatum zwiększają w nich produkcję prozapalnych cytokin (Il-6, Il-8, TNF-alfa), nasilając tym samym stan zapalny układu oddechowego i pogarszając stan chorego. 
Powyższe pozwala więc na postrzeganie jamy ustnej jako wrót zakażenia komórek organizmu przez koronawirusa, jego rezerwuaru, a także miejsca, które ma wpływ na przebieg całej choroby.

Objawy infekcji w jamie ustnej

Objawy kliniczne infekcji koronawirusem w jamie ustnej to: zaburzenia lub brak smaku, zaburzenia lub brak węchu, odczucie gorzkiego smaku, suchość (kserostomia), pieczenie jamy ustnej i języka, problemy z połykaniem.
Obecność receptorów ACE2 w błonie śluzowej jamy ustnej jest też wyjściem do penetracji wirusa i stanu zapalnego całej śluzówki. Skutki tego możemy postrzegać w postaci: rumieni, nadżerek, owrzodzeń, wybroczyn, zmian pęcherzykowo-pęcherzowych, zmian aftopodobnych (bardzo często na podniebieniu twardym). 
Obecność w gruczołach ślinowych receptorów ACE2 sprawia, iż dochodzi do bezpośredniego niszczenia komórek gruczołów i przewodów wyprowadzających. Dodatkowo wpływ na wydzielanie śliny ma neuropatia unerwienia sensorycznego i autonomicznego dużych gruczołów ślinowych. Kserostomia towarzyszy infekcji zazwyczaj ok. 15 dni.
Zaburzona praca gruczołów ślinowych może prowadzić wtórnie do oportunistycznej infekcji grzybiczej lub nawracającego opryszczkowego zapalenia (aktywacja wirusa Herpes simplex). 
Natomiast problemy ze smakiem chory odczuwa w związku ze zniszczeniem przez wirusa kubków smakowych obecnych na brodawkach grzybowatych i liściastych języka (obecne są na nich receptory ACE2), a także w związku z apoptozą ich komórek przez produkowane mediatory prozapalne.
Chorzy cierpią też często na zapalenie czerwien...

Pozostałe 70% treści dostępne jest tylko dla Prenumeratorów

Co zyskasz, kupując prenumeratę?
  • Roczną prenumeratę dwumiesięcznika Forum Stomatologii Praktycznej
  • Nielimitowany dostęp do całego archiwum czasopisma
  • ...i wiele więcej!
Sprawdź

Przypisy