Dołącz do czytelników
Brak wyników

Z codziennej praktyki

5 kwietnia 2019

NR 49 (Marzec 2019)

Modyfikacja procedury - Prawidłowa higiena jamy ustnej

0 143

Prawidłowa higiena jamy ustnej wymaga określonych czynności i procedur. Przedstawione zostaną wszystkie niezbędne czynności, dzięki którym higiena pacjentów będzie prowadzona we właściwy sposób.

Jama ustna spełnia funkcję pierwszego odcinka zarówno dróg oddechowych, jak i przewodu pokarmowego, a z punktu widzenia mikrobiologii stanowi bardzo złożony ekosystem. Dla zachowania zdrowia konieczne jest utrzymanie subtelnej równowagi pomiędzy wchodzącymi w jego skład mikrobami. Mikroorganizmy tworzą biofilm, który powszechnie kojarzony jest z płytką nazębną, ale nie wolno zapominać o wszechobecnej jego formie planktonicznej. Skład i wzajemne relacje pomiędzy „mieszkańcami” biofilmu decydują o skutkach jego oddziaływania. Przykładem może być potwierdzenie zależności biorących udział w kolonizacji bakterii Streptococcus mutans i grzybów Candida albicans z występowaniem próchnicy wczesnego dzieciństwa (ang. early childhood caries – ECC). Pragnąc bardziej doprecyzować, to istotna jest nie tylko obecność obu wymienionych mikrobów, ale ich zdolność do wytwarzania określonych substancji macierzy zewnątrzkomórkowej. 
Naturalną drogą ekspansji bakterii jest podróż wraz z kęsami rozdrabnianego pokarmu. Analogicznie sytuacja przedstawia się np. podczas oddychania przez usta. Dodajmy do tego znaną relację stanów zapalnych zatok ze zmianami okołowierzchołkowymi i jako jej skutek znany zespół zatokowo-oskrzelowy. Mikroby wchodzące w skład biofilmu mogą w określonych sytuacjach przedostać się do krwiobiegu, co określane jest jako bakteriemia. Nie musi to prowadzić do wystąpienia jakichkolwiek patologicznych objawów i wbrew pozorom nie jest li tyko skutkiem działań medycznych. Bakteriemia występuje niejako w formie naturalnej, np. podczas jedzenia twardych pokarmów, ale również podczas prowadzenia codziennych zabiegów higienicznych – mycia zębów i nitkowania. Potwierdzone zostało, że ryzyko bakteriemii powstającej podczas stosowania nici dentystycznych pozostaje w związku z systematycznością prowadzenia tych zabiegów. Autorzy opracowania udokumentowali, że regularne, staranne stosowanie nici istotnie zmniejsza ryzyko bakteriemii w odróżnieniu od nieregularnego i niewłaściwie prowadzonego zabiegu. Potwierdza to naturalną zgodność, czyli wpływ biofilmu na ryzyko bakteriemii, ale również rozwój stanu zapalnego przyzębia, który istotnie zwiększa częstość jej występowania. Zmniejszenie ryzyka bakteriemii koreluje z uzyskiwaną poprawą stanu przyzębia i wartości podstawowych wskaźników.

Oczyszczanie jamy ustnej

Obecnie uznaje się, że prawidłowe oczyszczanie jamy ustnej powinno obejmować trzy etapy: mycie zębów, nitkowanie i stosowanie płukanek.
Podstawową metodą eliminacji biofilmu jest jego mechaniczne usuwanie, realizowane w lwiej części poprzez mycie zębów. Dokonanie odpowiedniego wyboru zarówno metody, jak i rodzaju szczoteczki wymaga uwzględnienia wielu czynników: począwszy od sprawności manualnej, poprzez warunki anatomiczne, a także czysto subiektywne preferencje pacjenta. Analogicznie odnosić należy się do kwestii wyboru pasty. Autor z dużym naciskiem skłania się do stosowania określenia „mycie zębów” zamiast „szczotkowanie”. Określenie „szczotkowanie” wydaje się przesuwać ciężar skuteczności na dynamiczne wykorzystanie szczotki. Mycie kojarzy się z zabiegiem oczyszczania prowadzonym z większą delikatnością i większą precyzją. I choć powszechnie wiadomo, że w duecie szczotka i pasta prym wiedzie ta pierwsza, to jednak mycie lub oczyszczanie szczoteczką wydaje się w swej wymowie skłaniać do bardziej finezyjnego użycia tego instrumentu niż skojarzenie z szorowaniem pokładu. Niewłaściwa technika zabiegowa i udział twardych szczoteczek w powstawaniu ubytków abrazyjnych nadal budzi wiele dyskusji, ale może ciekawostką będzie konkluzja z jednego z opracowań, w którym autor sugerował, że to miękkie szczoteczki generują większe ryzyko uszkodzeń, ponieważ elastyczne włókna kontaktują się z powierzchnią zęba znacznie dłużej niż twarde „przemykające” po ich powierzchni. Oprócz „sztywności włókien” oceniać trzeba kształt ich wierzchołków, kont natarcia i subtelność operatora. Nadal dość powszechnym obrazem jest widok poranionych dziąseł u pacjenta po instruktażu higieny jamy ustnej, który długoterminowe zaległości nadrabia namiętnym jednorazowym zabiegiem poprzedzającym wizytę u „kuratora higieny” – dentysty.

Etap drugi to nitkowanie przestrzeni. Pozornie banalne, ale właściwy dobór nici i ponownie wymagająca sprawności manualnej technika postępowania. W wielu sytuacjach konieczne będzie zastosowanie szczoteczek do przestrzeni międzyzębowych, a tu stopień trudności dalej wzrasta.
Kolejny etap to dobór odpowiedniej płukanki.
Zarówno pasty, nitki, jak i płukanki mogą zawierać składniki, których stosowanie może wymagać precyzyjnego określenia warunków ich stosowania. Wprowadzone przez FDA ograniczenia wolnego dostępu do wielu dotychczas powszechnie stosowanych preparatów znajdzie prawdopodobnie odpowiednie naśladownictwo w innych krajach. Zastrzeżenie dla dostępu „profesjonalnego”, takich preparatów, jak powidonek jodyny czy triklosan, to tyko dwa przykłady z długiej listy.
Powszechnie przyjęta podczas oczyszczania jamy ustnej kolejność obejmuje szczotkowanie, nitkowanie i finalne płukanie. Mycie szczoteczką i nitkowanie uwalniać będą „mieszkańców” płytki do fazy planktonicznej. Płukanie dopełni dzieła, eliminując mikroby i docierając w „osłonięte” miejsca zalegania płytki, gdzie ani szczotka, ani nitka dotrzeć nie zdołały. Należy rozważyć, czy jest to optymalne rozwiązanie, pamiętając, iż skuteczność profilaktyczna „wielkiej trójki” względem próchnicy i chorób przyzębia została doskonale udokumentowana. Szczotkowanie powoduje efektywne oczyszczanie głównie na powierzchniach łatwo dostępnych, nitkowanie doskonale uzupełnia skuteczność w przestrzeniach międzyzębowych, natomiast płukanie z wykorzystaniem preparatów zmn...

Pozostałe 70% treści dostępne jest tylko dla Prenumeratorów.

Co zyskasz, kupując prenumeratę?
  • Roczną prenumeratę dwumiesięcznika Forum Stomatologii Praktycznej
  • Nielimitowany dostęp do całego archiwum czasopisma
  • ...i wiele więcej!
Sprawdź

Przypisy