Dołącz do czytelników
Brak wyników

Z codziennej praktyki

23 września 2022

NR 70 (Wrzesień 2022)

Laserowe obrazowanie i diagnostyka próchnicy

0 276

Próchnica jest najpowszechniejszą chorobą ludzkości, a jej diagnostyka to duże wyzwanie kliniczne. Prześwietlanie zębów światłem laserowym to nieinwazyjna metoda wykrywania ubytków próchnicowych na wszystkich powierzchniach zębów. Można ją stosować u dzieci i kobiet w ciąży, bez żadnych przeciwwskazań. Obraz diagnostyczny jest monochromatyczny, ale najnowsze urządzenia potrafią wyświetlić go jako fluorescencyjny i zwykły obraz z kamery wewnątrzustnej. Ten sposób znacznie ułatwia komunikację z pacjentem w trakcie badania. Dostępne są też prostsze rozwiązania diagnostyczne, nadal wykorzystujące laser, ale pozbawione możliwości prezentacji wyniku badania pacjentowi.

Precyzyjne wykrywanie zmian próchnicowych to wobec powszechności tej choroby jedno z najpoważniejszych wyzwań w stomatologii zachowawczej. Nieustanny rozwój w dziedzinie środków do higieny jamy ustnej, jak również zmiany w diecie wpływają na zmiany w lokalizacji i wyglądzie pierwotnych ubytków próchnicowych u pacjentów. „Klasyczne” metody wykrywania próchnicy oparte na kontroli wzrokowej oraz (w ostateczności) dotykowej za pomocą zgłębnika stają się powoli niewystarczające.
W ostatnich latach coraz większy nacisk kładzie się na precyzyjne i możliwie wczesne diagnozowanie zmian próchnicowych oraz ich leczenie w postaci hamowania ich rozwoju i remineralizacji. Jest to alternatywa dla postępowania „chirurgicznego”, którym w istocie jest usunięcie zakażonych tkanek i wypełnienie ubytku sztucznym materiałem. Stomatologia napotyka jednak trudności związane z wczesnym wykrywaniem zmian próchnicowych i precyzyjnym określeniem, czy można je jeszcze leczyć, czy też doszło już do rozwoju nieodwracalnego ubytku próchnicowego, co wymaga usunięcia zakażonych tkanek i założenia wypełnienia. Również ocena skuteczności przeprowadzonego zabiegu remineralizacji tkanek jest nieobiektywna i najczęściej nieskuteczna. 
 

POLECAMY

Zdj. 1. DIAGNOcam Vision wymaga podłączenia do komputera, aby móc zapisywać i prezentować pacjentom uzyskane zdjęcia


Ubytki w okolicy przyszyjkowej są najczęściej wynikiem przeciążeń lub atrycji, a nie procesów próchnicowych. Większość ubytków próchnicowych jest zlokalizowana w bruzdach na powierzchniach zgryzowych zębów lub też na ścianach stycznych zębów, poniżej punktu kontaktu sąsiednich zębów ze sobą. Przestrzeń styczna jest trudno dostępna do oczyszczania przez pacjenta, więc gromadząca się tam płytka nazębna może oddziaływać na szkliwo przez dłuższy czas. Dodatkowo ściany styczne zębów, zwłaszcza w okolicy przydziąsłowej, są najtrudniejszą przestrzenią do diagnozowania stanu szkliwa przez lekarza stomatologa.
Warto się zastanowić, jakie kryteria oceny metod diagnostyki próchnicy w stomatologii należy przyjąć, gdyż wbrew pozorom znaczenie ma nie tylko doskonałość diagnostyczna danej metody, ale również inne czynniki wynikające ze specyfiki pracy lekarza stomatologa, a przede wszystkim sposób zaprezentowania pacjentowi wyników badania diagnostycznego i wytłumaczenia planu leczenia.
Wobec trudności diagnostycznych w badaniu wizualnym i dotykowym przestrzeni stycznych wykorzystuje się w tym celu zdjęcia RTG skrzydłowo-zgryzowe. Po jego wykonaniu powstaje dokumentacja obrazowa, którą można omówić z pacjentem w trakcie wizyty diagnostycznej. Badanie takie nie jest jednak obojętne dla zdrowia pacjenta ze względu na promieniowanie jonizujące, nie powinno więc być przeprowadzane zbyt często. Jego zastosowanie i przydatność diagnostyczna są ograniczone u dzieci i dorosłych ze względu na ich zdrowie (np. u kobiet w ciąży). Dodatkowo zdjęcia RTG nie sprawdzają się dobrze w diagnozowaniu ubytków ograniczonych do szkliwa na wczesnym etapie rozwoju.
 

Zdj. 2. Badanie wymaga umieszczenia końcówki DIAGNOcam Vision w ustach pacjenta; jest całkowicie bezbolesne

 

Zdj. 3. Właściwy obraz diagnostyczny jest pozbawiony kolorów, diagnostyka odbywa się poprzez porównanie różnic jasności poszczególnych obszarów

 

Zdj. 4. Ciemniejsze pole na zdjęciu oznacza ubytek próchnicowy – w tym przypadku widoczny na powierzchni stycznej


Rozwiązaniem technologicznym, które pozwala na miarodajną diagnostykę ubytków próchnicowych na każdym etapie rozwoju oraz uzyskanie obrazowej prezentacji wyników badania przy jednoczesnym braku narażania pacjenta na jakiekolwiek szkodliwe czynniki, jest NIDIFOTI.
Technologia NIDIFOTI (near infrared digital imaging fibre optic trans illuminiscence) to cyfrowe obrazowanie zębów prześwietlonych światłem lasera o długości fali w zakresie podczerwieni [1].
W diagnostyce takich trudno wykrywalnych ubytków można od niedawna wykorzystywać laser diodowy DIAGNOcam lub nowszą wersję DIAGNOcam VISION (KaVo), emitujący światło o długości fali 780 nm, z zakresu podczerwieni, poza zakresem światła widzialnego. 
Szkliwo wykazuje wysoką przepuszczalność dla fal o tej długości, dużo większą niż dla światła widzialnego – dzięki temu tkanki zębowe mogą być prześwietlane światłem podczerwonym [2].
Co więcej, światło to ulega rozproszeniu, jeśli trafia na zaburzenia w strukturze szkliwa, np. w postaci demineralizacji lub ubytku. Rozproszenie może spowodować miejscowy spadek ilości światła przechodzącego nawet o 99%, co można zaobserwować w postaci ciemnych miejsc na obrazie prześwietlonego laserem zęba [3].
 

Zdj. 5A–C. DIAGNOcam Vision może generować trzy obrazy w jednej projekcji. Jednym z nich jest obraz w świetle widzialnym, najlepiej rozumiany przez pacjenta. Drugim jest obraz w świetle podczerwonym, który najlepiej uwidacznia zmiany próchnicowe. Trzecim jest obraz fluorescencyjny, pokazujący aktywność bakterii


Promieniowanie podczerwone jest emitowane laserowo poprzez światłowody umieszczane po obu stronach wyrostka zębodołowego, poniżej przebiegu linii dziąsła. Promieniowanie przenika przez tkanki miękkie i twarde, a efekt transiluminacji jest rejestrowany za pośrednictwem kamery umieszczonej bezpośrednio nad zębem. Kamera daje więc obraz zęba widzianego z góry, od strony powierzchni okluzyjnej.
Transiluminacja szkliwa jest na tyle duża, że możliwe jest jego prześwietlenie i zarejestrowanie obrazu zęba za pomocą kamery na podczerwień umieszczonej nad powierzchnią okluzyjną zęba –
w widoku z góry [4]. 
Na takim obrazie są widoczne: 

  • demineralizacje szkliwa,
  • ubytki próchnicowe powierzchni zgryzowych i stycznych,
  • wypełnienia,
  • nieszczelności wypełnień,
  • pęknięcia szkliwa.

Zastosowanie technologii obserwacji w podczerwieni ma rozliczne zalety kliniczne. Przebarwienia szkliwa lub osad w bruzdach nie powodują dużego rozpraszania promieniowania, łatwo więc je odróżnić od rzeczywistych zmian próchnicowych. Podobnie zachowują się zmiany rozwojowe szkliwa lub fluoroza – w świetle widzialnym nie sposób odróżnić szkliwa hiperzmineralizowanego od hipozmineralizowanego, obie sytuacje wyglądają jak białawe plamy w szkliwie. W świetle podczerwonym rozróżnienie jest bardzo łatwe, gdyż hipomineralizacja daje obraz wyraźnych ciemnych obszarów, a hipermineralizacja nie zakłóca biegu promieniowania podczerwonego [5].
Obraz jest czarno-biały (rejestrowane jest wszak promieniowanie podczerwone), ząb można obejrzeć w różnych odcieniach szarości (jaśniejsze szkliwo, ciemniejsza zębina), z zaznaczonymi na czarno lub ciemnoszaro zmianami próchnicowymi.
Urządzenie DIAGNOcam VISION łączy w sobie kamerę diagnostyczną działającą na podczerwień oraz zwykłą kamerę wewnątrzustną działającą w zakresie światła widzialnego, jak również kamerę pozwalającą zaobserwować fluorescencję biofilmu bakteryjnego na powierzchni zębów. Każdy obraz kliniczny zapisany po naciśnięciu przycisku jest więc generowany w postaci trzech zdjęć, co znakomicie ułatwia rozmowę z pacjentem i wyjaśnienie mu planu leczenia. Lekarz dostaje do dyspozycji trzy obrazy: diagnostyczny z kamery IR (najbardziej mu potrzebny), rzeczywisty z kamery wewnątrzustnej (najbardziej trafiający do pacjenta) oraz fluorescencyjny (najbardziej motywujący do leczenia i poprawy higieny), a wszystkie obrazy mają dokładnie tę samą projekcję i łatwo je ze sobą porównać. 
 

Zdj. 6. DIAGNOcam Vision to 3 kamery i laser diodowy w jednym niewielkim urządzeniu oraz oprogramowanie do wyświetlania obrazów i tworzenia dokumentacji pacjentów


Jest to obecnie najbardziej wszechstronny system diagnostyki próchnicy na świecie, pozwalający na wykrycie zmian próchnicowych w obrębie wszystkich powierzchni zębów oraz wytłumaczenie pacjentowi zasadności stomatologicznego leczenia zachowawczego w każdej sytuacji klinicznej. To wszystko przy absolutnym braku przeciwwskazań dla pacjentów i bez szkodliwych czynników chemicznych i fizycznych (np. promieniowania jonizującego).
 

Zdj. 7. Urządzenie DIAGNOdent jest całkowicie bezprzewodowe – nie wymaga podłączenia do komputera ani zasilania


Możliwości urządzenia DIAGNOcam zostały dokładnie przebadane. Porównywano skuteczność diagnostyki za pomocą podczerwieni z tradycyjnymi metodami diagnostycznymi. Według badaczy Kühnischa, Lussiego i Hickela w przypadku diagnozowania zmian próchnicowyc...

Pozostałe 70% treści dostępne jest tylko dla Prenumeratorów

Co zyskasz, kupując prenumeratę?
  • Roczną prenumeratę dwumiesięcznika Forum Stomatologii Praktycznej
  • Nielimitowany dostęp do całego archiwum czasopisma
  • ...i wiele więcej!
Sprawdź

Przypisy