Dołącz do czytelników
Brak wyników

Z codziennej praktyki

2 sierpnia 2022

NR 69 (Lipiec 2022)

Choroby jamy ustnej toczące się z obecnością aft

0 16

Z chorobami jamy ustnej, które toczą się z obecnością aft, spotykamy się stosunkowo często. Są one określane także jako aftozy. Nie są jednak do końca poznane. Pojawia się nawet przypuszczenie, że aftoza to choroba ogólna, która rozwija się pod różnymi postaciami.

Podstawowym wykwitem choroby jest afta. To nadżerka (wtórnie powstała w miejscu grudki), często pokryta nalotem włóknikowym, która rozwija się na zmienionym zapalnie, lekko obrzękłym podłożu. Afta jest dobrze odgraniczona, owalna lub okrągła. Występuje pojedynczo lub w liczbie kilku. W pierwszym okresie jest bardzo boląca. Gojenie wykwitu trwa kilka dni, odbywa się przez nabłonkowanie (nie zostawia więc blizn). Zdarza się jednak często, że przypadkowe zdarcie z powierzchni afty obumarłego nabłonka odsłania sączącą zmianę, która ulega nadkażeniu. Wówczas proces leczenia się wydłuża. 

POLECAMY

Afty nawracające

Do najpowszechniejszych aft należą afty przewlekle nawracające (zwane też aftami Mikulicza). Afty nawracające nie są chorobą zakaźną. Według niektórych doniesień dotyczą nawet do 50% społeczeństwa. U małych dzieci pojawiają się rzadko. Częściej cierpią na nie kobiety. Przyjmuje się, że w połowie przypadków afty nawracające mogą mieć charakter dziedziczny. Mogą być schorzeniem przejściowym, uporczywie nękać chorego albo pojawiać się co kilka miesięcy. Po 30. roku życia ich rzuty mają charakter mniej agresywny i są rzadsze.

Etiologia

Przyczyn pojawienia się aft jest wiele. Do przyczyn ogólnych zalicza się: zmęczenie, osłabienie fizyczne, stres, nieprawidłową dietę (ubogą w witaminy z grupy B). Dostrzega się również związek pomiędzy pojawieniem się aft a stosowaniem leków przeciwnowotworowych, antybiotyków, sterydów, terapii promieniami RTG. 
Do przyczyn miejscowych aft nawrotowych zalicza się niektóre urazy mechaniczne (np. ukłucie szczoteczką do zębów, wizytę u stomatologa), kontakt z alergenem (którego źródłem jest na przykład kosmetyk). Na ich powstawanie mogą wpływać również: zły stan higieny jamy ustnej, obecność nieleczonych ubytków próchniczych, pozostawione korzenie, złogi kamienia, także wypełnienia amalgamatowe oraz metalowe korony czy źle dopasowane uzupełnienia protetyczne.
W niektórych przypadkach u kobiet można uchwycić związek wysiewu aft z okresem tuż przed miesiączką. Dostrzega się również ich powiązanie z przewlekłymi schorzeniami przewodu pokarmowego (nadkwasotą, zaburzeniami wchłaniania, chorobami wątroby, pasożytami jelitowymi), a także z labilnością układu nerwowego.
Badane jest powiązanie aft z procesem autoimmunogennym (np. defektem funkcji żernej neutrofilów), a także z cytokinami: IL-2, IL-10, TNF-α. Często można je spotkać u chorych na AIDS, co jest związane z dysfunkcją układu odpornościowego.
Podawany jest też związek aft z niektórymi pokarmami: czekoladą, kawą, orzechami, jajkami, migdałami, truskawkami, serami, pomidorami, owocami morza (jednak bez zaangażowania w ten związek alergii).
Pośród czynników chroniących przed rzutem aft wymienia się: antykoncepcję farmakologiczną, ciążę, palenie papierosów (włącznie ze stosowaniem tabletek z nikotyną). Ciekawe jest zjawisko pojawiania się aft u osób, które zaprzestają palenia papierosów. Prawdopodobnie odstawienie papierosów sprawia, że błona śluzowa jamy ustnej podlega keratynizacji w mniejszym stopniu niż w okresie, gdy pacjent regularnie palił. 

Objawy

Mniej więcej 24–48 godzin przed pojawieniem się afty pacjent może odczuwać lekki ból, pieczenie, uczucie palenia oraz obserwować zaczerwienienie miejsca późniejszego wykwitu. 
Zmiana (afta) pojawia się na ruchomej błonie śluzowej (w miejscu przyczepu wędzidełek warg, policzków, języka, także na krawędzi i czubku języka, na łukach podniebiennych). Nigdy nie pojawia się na czerwieni wargowej, dziąsłach, podniebieniu twardym (błonie śluzowej rogowaciejącej).
Kolejnego dnia od powstania afty w miejscu nacieczenia zmiany pojawia się martwica i po oddzieleniu nabłonka bardzo bolesna, głęboka nadżerka, pokryta szarobiaławym, włóknikowym nalotem. Całość otacza rąbek zapalny. Średnica zmiany to kilka milimetrów.
Bardzo często pojawia się kilka aft. Towarzyszy im znaczny ból (niewspółmierny do wielkości zmian) oraz złe samopoczucie, czasem nawet gorączka. Błona śluzowa poza miejscem nadżerek pozostaje niezmieniona. Nie obserwuje się także powiększenia okolicznych węzłów chłonnych.
Rozpoznanie aft nawrotowych stawia się na podstawie wywiadu, wyglądu wykwitów, skłonności do nawrotów.
Bywa, iż występowanie aft nie ogranicza się tylko do błony śluzowej jamy ustnej. Niekiedy spotyka się je równocześnie na błonie śluzowej narządów płciowych (w kilka dni po wysiewie w jamie ustnej). Chorobę tę nazwano zespołem Touraine’a lub aftozą dwubiegunową.
Zespół Behçeta to natomiast schorzenie, które charakteryzuje się objawami ze strony oczu (zapalenie tęczówki), jamy ustnej i narządów płciowych (w postaci aft nawracających). Dotyczy częściej mężczyzn w średnim wieku. Wówczas w całej jamie ustnej na zaczerwienionym podłożu szybko wysiewają się liczne małe afty, które utrzymują się zazwyczaj kilka dni. Mogą ulegać owrzodzeniu i są bardzo bolesne. Mogą im towarzyszyć objawy ogólne (podwyższona temperatura, zmęczenie, bóle mięśni i stawów).
Pośród postaci aft nawrotowych wymienia się także afty duże (Suttona). Afty Suttona to wrzodziejąca odmiana aft nawracających. Występują pojedynczo (wyjątkowo dwie–trzy jednocześnie), mają postać rozległych i głębokich owrzodzeń błony śluzowej jamy ustnej. Utrzymują się przez kilka tygodni, są bardzo bolesne i goją się, pozostawiając bliznę. Towarzyszy im odczyn ze strony węzłów chłonnych (są one powiększone i bolesne). Afty duże należy różnicować z owrzodzeniem odleżynowym, które ustępuje po usunięciu czynnika drażniącego.

Afty u dzieci

Typowe afty nawracające niezwykle rzadko pojawiają się u dzieci poniżej 10. roku życia. Jednak same zmiany o charakterze afty mogą się pojawiać podczas ząbkowania u niemowlaków. Mogą też być objawem różnych chorób wirusowych i bakteryjnych (opryszczki zwykłej, płonicy, odry, krztuśca). Infekcja zaczyna się wówczas objawami ogólnymi (bóle głowy i mięśni, gorączka). Później dołącza do nich zapalenie jamy ustnej. Na zapalnie zmienionym podłożu pojawiają się wykwity, najczęściej w grupach (nadżerki) na wargach, błonie śluzowej policzków, w okolicy podjęzykowej, na dziąsłach. Te ostatnie mają charakterystyczny wygląd: są obrzęknięte, sinoczerwone, pokryte warstwą złuszczonych nabłonków. Towarzyszy im obłożony język oraz powiększone i bolesne węzły chłonne. Objawy ostre choroby ustępują po kilku dniach, ulegają nabłonkowaniu. Nieżyt błony śluzowej mija.
Afty (nadżerki) niecharakterystyczne mogą się pojawiać u dzi...

Pozostałe 70% treści dostępne jest tylko dla Prenumeratorów

Co zyskasz, kupując prenumeratę?
  • Roczną prenumeratę dwumiesięcznika Forum Stomatologii Praktycznej
  • Nielimitowany dostęp do całego archiwum czasopisma
  • ...i wiele więcej!
Sprawdź

Przypisy