Dołącz do czytelników
Brak wyników

Z codziennej praktyki

21 czerwca 2018

NR 38 (Maj 2017)

Współpraca lekarza dentysty z lekarzem ortodontą
Możliwości współczesnej ortodoncji

0 128

Zmiany społeczne zachodzące na naszych oczach doprowadziły do wywindowania poprzeczki dotyczącej estetyki twarzy na bardzo wysoki poziom. Piękny uśmiech to już niemal obowiązkowy element sukcesu współczesnego człowieka. Dłużej żyjemy, dłużej jesteśmy aktywni społecznie i zawodowo, dłużej pracujemy oraz dłużej zachowujemy własne uzębienie w porównaniu do poprzednich pokoleń. Poziom świadomości społecznej oraz higieny jamy ustnej jest również coraz wyższy dzięki edukacyjnej działalności lekarzy dentystów i higienistek, a nawet powszechności reklam telewizyjnych promujących środki do higieny jamy ustnej.

Współczesną medycynę, w tym również stomatologię, cechuje ogrom zgromadzonej wiedzy, co powoduje wyodrębnianie się coraz węższych specjalizacji i podspecjalizacji medycznych. Taka sytuacja niesie za sobą wiele korzyści dla pacjentów i samych lekarzy. Należy jednak pamiętać, że poświęcając się danej dyscyplinie medycznej, lekarz uzyskuje specjalistyczną i złożoną wiedzę na dany temat, równocześnie poprzestając często na wiedzy podstawowej dotyczącej pozostałych dyscyplin medycznych. 

Pacjenci zgłaszający się do gabinetów dentystycznych prezentują zróżnicowane i złożone problemy związane ze stanem jamy ustnej, niejednokrotnie przekraczające ramy jednej specjalności stomatologicznej. Z tego powodu z punktu widzenia każdego lekarza dentysty obecnie niemal każdy pacjent to pacjent interdyscyplinarny. Cechą charakterystyczną współczesnej stomatologii jest interdyscyplinarność, czyli zespołowość postępowania. Warto podkreślić, że najlepsze wyniki leczenia uzyskują ci lekarze, którzy potrafią nawiązać doskonałą współpracę z dentystami innych specjalności.

Zakres codziennej działalności stomatologa obejmuje następujące zagadnienia:

  • profilaktyka i higienizacja,
  • próchnica pierwotna, wtórna i atypowa, 
  • zęby martwe (endo i reendo),
  • zęby złamane i hipoplastyczne, 
  • braki zębowe (wrodzone i nabyte), 
  • choroby przyzębia, 
  • zaburzenia stawów skroniowo-żuchwowych, 
  • wady zgryzu,
  • wady wymowy,
  • choroby laryngologiczne, 
  • choroby ogólne (alergie, cukrzyca, anoreksja, nowotwory),
  • zespoły wad wrodzonych, 
  • zaburzenia psychiczne. 

Droga pacjenta do ortodonty 

Czy pacjent ma swojego lekarza dentystę?
Czy pacjent otrzymał skierowanie od dentysty do ortodonty?

Badania wykazują, że 74% pacjentów ma swojego lekarza dentystę, jednak tylko 23% z nich otrzymało skierowanie, choćby ustne, do lekarza ortodonty. Pozostała część decyzję o zgłoszeniu się na konsultację podjęła samodzielnie. Odzwierciedla to fakt, jak często lekarze dentyści, badając stan zębów, nie zwracają jednak uwagi na zgryz pacjenta. Krótka ocena ortodontyczna pacjenta jako nieodłączny element badania powinna być podstawowym elementem wizyty stomatologicznej. Tak samo jak ocena stanu zębów powinna być elementem badania wykonywanego przez każdego lekarza ortodontę. 

Czym zajmuje się ortodoncja i co współczesna ortodoncja może wnieść do zespołowego leczenia stomatologicznego

W uproszczeniu można powiedzieć, że ortodoncja jest dziedziną stomatologii zajmującą się leczeniem wad zgryzu, przy czym od razu nasuwa się pytanie – co to jest wada zgryzu? Czy odwracając pytanie – co jest normą?

Pojęcie „wady zgryzu” z biegiem czasu zmieniało swoje znaczenie. Pierwsza usystematyzowana klasyfikacja wad zgryzu wprowadzona została ponad 100 lat temu przez Edwarda H. Angle’a. Na swoje czasy była ona bardzo nowatorska, a o jej genialności świadczy fakt, że do dzisiaj w pewnym stopniu jest wykorzystywana. Dzisiaj już wiadomo, że uzyskanie prawidłowych relacji zębów górnych i dolnych to nie wszystko, aby zapewnić estetykę uśmiechu i rysów twarzy. 

W roku 1975 Światowa Organizacja Zdrowia podała następującą definicję: „wada zgryzu to taki stan narządu żucia, który powoduje wyraźne oszpecenie, zaburza prawidłową czynność narządu żucia i jest odczuwany przez pacjenta jako upośledzenie”. Do rozpoznania wady potrzebne jest stwierdzenie występowania przynajmniej dwóch z trzech wymienionych aspektów (estetyka, czynność, psychologia). Estetyka wydaje się czynnikiem najistotniejszym dla pacjentów. 

Nowoczesna diagnostyka wad zgryzu oparta jest o analizę uzębienia i rysów twarzy w stosunku do trzech wymiarów. W przeciwieństwie do poglądów E. Angle’a rzadziej dąży się do „zgryzu idealnego” za wszelką cenę, ale stara się osiągnąć wyniki leczenia akceptowalne przez pacjenta, które są zależne od współpracy pacjenta, odpowiedzi leczniczej i ewentualnych zmian wzrostowych u pacjentów rosnących. Rolą lekarza jest pełna ocena problemów i potrzeb leczniczych danego pacjenta. Zdanie lekarza ortodonty i zdanie pacjenta mogą być bardzo od siebie odmienne, czego typowym przykładem mogą być wady kostne (np. wysunięta lub cofnięta żuchwa), a pacjentowi przeszkadza jedynie stłoczenie zębów górnych przednich i takiej właśnie korekty oczekuje. 

Możliwości współczesnej ortodoncji są olbrzymie, głównie z powodu dostępności wielorakich metod czy filozofii leczenia. 

Ortodoncja profilaktyczna

Ortodoncja profilaktycna – ortodoncja dziecięca – to czynności ortodoncyjne realizowane w okresie uzębienia mlecznego i wczesnego uzębienia mieszanego. 

Zachowanie uzębienia mlecznego do czasu fizjologicznej wymiany jest jednym z podstawowych czynników zapewniających prawidłową wymianę uzębienia. Przedwczesna utrata zębów mlecznych, szczególnie bocznych, jest przyczyną rozwoju wielu wad zgryzu. 

Warunkiem utrzymania zębów mlecznych do czasu wymiany na stałych następców jest odpowiednia opieka stomatologiczna od najwcześniejszych lat. Pierwsza wizyta stomatologiczna powinna odbyć się najpóźniej w 3. roku życia. Badania pokazują, że jedynie ok. 30% 3-latków odwiedziło gabinet stomatologiczny. Z innych badań wiadomo, że ponad 40% dzieci w wieku 3 lat ma próchnicę, a w wieku 6–12 lat odsetek ten sięga 85%. W wyniku choroby próchnicowej dochodzi do przedwczesnej utraty zębów mlecznych, co z kolei przyczynia się do niekorzystnych zmian w rozwijającym się narządzie żucia. 

Jeżeli trzonowy ząb mleczny zostanie usunięty zbyt wcześnie, dobrze jest rozważyć podjęcie starań o zachowanie miejsca dla przyszłego zęba stałego w tej okolicy dzięki zastosowaniu utrzymywacza miejsca. Takie postępowanie powinno być standardem objętym podstawową opieką stomatologiczno-ortodontyczną. Utrzymywacze pozwalają zachować miejsce dla zębów stałych. Jest to typowe postępowanie profilaktyczne pozwalające u wielu dzieci uniknąć w przyszłości skomplikowanego i kosztownego leczenia ortodontycznego, niejednokrotnie związanego z usuwaniem zębów stałych ze względu na stłoczenia. Niestety, codzienność w Polsce jest inna. Z powodu powikłań choroby próchnicowej zęby mleczne są usuwane, a utrzymywacze miejsca stosowane są wyjątkowo rzadko. 

Przedwczesna utrata zębów mlecznych skutkuje przemieszczaniem się sąsiednich zębów i zmniejszeniem się lub nawet całkowitym zamknięciem przestrzeni dla stałego następcy. Utrata miejsca po drugich zębach trzonowych mlecznych następuje głównie poprzez mezjalne nachylenie i przemieszczenie pierwszych zębów trzonowych stałych. Utrzymywanie miejsca po utraconym zębie mlecznym jest wskazane, gdy przewidywany czas wyrznięcia jego następcy wynosi więcej niż 6 miesięcy. 

Istnieje kilka rodzajów utrzymywaczy przestrzeni stosowanych w konkretnych sytuacjach klinicznych. Utrzymywacze miejsca mogą być wykonywane jako aparaty jednostronne lub obustronne. W pierwszym etapie konieczne jest radiologiczne potwierdzenie, czy miejsce powinno być utrzymywane. Radiologiczna ocena za pomocą zdjęcia zębowego lub pantomogramu pozwala ocenić obecność, stopień rozwoju i położenie zawiązków zębów stałych. 

W szczęce przy obustronnej wczesnej utracie mlecznych trzonowców można zastosować klasyczny przerzut podniebienny dolutowany lub wkładany do pierścieni na pierwszych trzonowcach. 

Ortodoncja interceptywna 

Pod pojęciem „ortodoncji interceptywnej” rozumie się wczesne leczenie ortodontyczne. Celem leczenia interceptywnego jest zahamowanie dalszego rozwoju wady, która już jest widoczna.

W okresie uzębienia mlecznego rzadko są wskazania do rozpoczynania leczenia ortodontycznego. Pierwsza większa fala małych pacjentów trafia do ortodonty z początkiem wymiany uzębienia mlecznego na stałe, w okresie wymiany siekaczy. 

Kiedy powinno się odbyć pierwsze spotkanie dziecka z ortodontą? 

Zalecenia mogą się nieco różnić. Jedni badacze podają, że pierwsza wizyta ortodontyczna powinna mieć miejsce w wieku 7 lat, inni, że w wieku 9 lat, nawet jeśli nic niepokojącego się nie dzieje. Najpopularniejszy wśród ortodontów jest pogląd, że na 7. urodziny dziecko powinno w prezencie otrzymać również konsultację ortodontyczną. Umożliwia to i niejednokrotnie przyspiesza proces diagnostyki wady zgryzu, pozwalając na wczesne leczenie. 

Tematyka leczenia wczesnego to ogromna gałąź współczesnej ortodoncji. W artykule zwrócono jedynie uwagę na wybrane i najczęściej spotykane aspekty w codziennej pracy lekarza dentysty. Wady zgryzu, które rozpoznawane są w okresie uzębienia mieszanego, można podzielić na wady o charakterze zębowym oraz szkieletowym. 

Pierwszym lekarzem, który może rozpoznać odchylenia od normy rozwojowej w okresie wymiany uzębienia, jest najczęściej lekarz stomatolog. Często również sami rodzice zaniepokojeni nieprawidłowościami w obrębie siekaczy zgłaszają się z dzieckiem do ortodonty. Ponadto okres wymiany zębów siecznych pokrywa się z początkiem powszechnej edukacji dzieci i stąd też często skierowania do ortodonty pochodzą od lekarzy i higienistek szkolnych. 

W badaniu stomatologicznym należy zwrócić uwagę na: 

  • stan uzębienia (kolejność i czas wyrzynania zębów oraz pozycje zębów), 
  • rysy twarzy dziecka. 

Zaburzenia procesu wyrzynania mogą dotyczyć zarówno czasu, kolejności, jak i pozycji wyrzynających się zębów. Uogólniona opóźniona (o ponad 12 miesięcy w stosunku do normy populacyjnej) wymiana uzębienia powinna być sygnałem dla lekarza dentysty, aby skierować pacjenta na konsultację ortodontyczną. Obecnie coraz częściej ma się do czynienia z akceleracją procesu wymiany, co też bywa problematyczne i wymaga specjalistycznej oceny lekarza ortodonty. 

Inny problem stanowi opóźnione wyrzynanie pojedynczych zębów, na co lekarz dentysta jako lekarz pierwszego kontaktu powinien zwrócić uwagę. Zęby jednoimienne powinny się ukazywać w jamie ustnej mniej więcej w tym samym czas...

Pozostałe 70% treści dostępne jest tylko dla Prenumeratorów.

Co zyskasz, kupując prenumeratę?
  • Roczną prenumeratę dwumiesięcznika Forum Stomatologii Praktycznej
  • Nielimitowany dostęp do całego archiwum czasopisma
  • ...i wiele więcej!
Sprawdź

Przypisy