Dołącz do czytelników
Brak wyników

Podchloryn sodu i pułapki endodontyczne

artykuły | 22 stycznia 2018 | NR 33
206

Podchloryn sodu jest uznanym przez lekarzy endodontów i liczne źródła piśmiennictwa podstawowym preparatem do dezynfekcji kanałów. Jego właściwości są najbliższe wymogom stawianym preparatom do płukania systemu endodontycznego w trakcie leczenia.

Podstawowe właściwości podchlorynu sodu:

  • nieznaczna toksyczność zarówno miejscowa, jak i ogólnoustrojowa,
  • działanie proteolityczne – zdolność rozpuszczania żywej i martwej tkanki, 
  • szerokie spectrum działania przeciwbakteryjnego i wysoka efektywność działania przeciwko bakteriom tlenowym i beztlenowym, a także mikroorganizmom zorganizowanym w biofilm bakteryjny, 
  • zdolność usuwania warstwy mazistej,
  • dezaktywacja endotoksyn,
  • niska zdolność wywołania reakcji anafilaktycznej,
  • efekt wybielający [1–3].

Jednak nie jest to preparat pozbawiony wad. Toksyczność podchlorynu sodu zwiększa się bowiem wraz z jego stężeniem. Dopuszczone do stosowania w leczeniu endodontycznym stężenia to 0,5–5,25%. 

Ostatnio pojawiają się doniesienia o wskazaniach do stosowania stężeń nawet 6%. Warto jednak pamiętać, że skuteczność podchlorynu sodu nie zależy wyłącznie od jego stężenia, ale także od czasu działania, temperatury preparatu, a także od jego aktywacji, np. ultradźwiękami, częstej wymiany roztworu i także użycia innych środków chemicznych, np. alkoholu izopropylowego. Aktywacja podchlorynu przy wykorzystaniu ultra-
dźwięków z użyciem luźno pracujących w kanale pilników na końcówki endochuck (ang. passive ultrasonic irrigation – PUI), powoduje powstanie zjawiska kawitacji, czyli wytworzenie licznych pęcherzyków gazu w płynie, co zwiększa penetrację chloru, a dodatkowo wzrasta temperatura podchlorynu, co poprawia jego właściwości lityczne i bakteriobójcze [4–7].

Przypadkowemu przedostaniu się podchlorynu sodu poza tkanki twarde zęba mogą towarzyszyć bardzo poważne powikłania. Stopień tych powikłań jest wprost proporcjonalny do wielkości zastosowanego stężenia. Są to:

  • silny ból mimo zastosowanego znieczulenia,
  • obrzęk, a następnie krwiak, często w miejscu stosunkowo odległym od miejsca podania,
  • poparzenia błon śluzowych jamy ustnej, zatok szczękowych,
  • poparzenie gałki ocznej – zarówno lekarza, jak i pacjenta,
  • martwica błony śluzowej, skóry i tkanki podskórnej,
  • trwałe lub przejściowe porażenia neurologiczne, 
  • martwica kości [8–11].

Nie są to powikłania występujące często, jednak bardzo niebezpieczne. Opisy przypadków ciężkich powikłań związanych z przypadkowym przedostaniem się podchlorynu sodu do tkanek otaczających ząb stale pojawiają się w piśmiennictwie [12–14].

Dlatego warto rozważyć, jakie sytuacje kliniczne powinny skłonić lekarza do szczególnej uwagi i ostrożności. Takie przypadki kliniczne można podzielić na sytuacje wynikające z:

  1. anatomii zęba – zęby z szerokim otworem wierzchołkowym u pacjentów młodocianych lub zęby o takiej budowie u pacjentów dorosłych [15],
  2. procesu chorobowego dotyczącego:
  • korony zęba – ubytek próchnicowy kl. II wg Blacka schodzący poddziąsłowo, ubytek kl. V wg Blacka penetrujący do komory zęba,
  • korzenia zęba: 

– resorpcja wewnętrzna – rozpoczyna się w zębinie i szerzy się od strony wnętrza zęba w stronę cementu korzeniowego. Podział wg Jeannereta:
• typ A – resorpcja korony,
• typ B – resorpcja korzenia,
• typ C – resorpcja z perforacją ściany kanału,
– resorpcja zewnętrzna – rozpoczyna się od cementu korzeniowego i ze względu na lokalizację można ją podzielić na:
• zapalną resorpcję kości i wierzchołka korzenia,
• zewnętrzną resorpcję umiejscowioną bocznie,
• zewnętrzną resorpcję z perforacją kanału,
• resorpcję zewnętrzną przyszyjkową [16–18],

  1. czynników jatrogennych: 
  • perforacje – w obrębie korony, dna komory, korzenia na różnej głębokości [19, 20],
  • złamania i pęknięcia zęba [21, 22].

Wszystkie wymienione sytuacje wiążą się ze zwiększonym prawdopodobieństwem przedostania się preparatów płuczących poza tkanki zęba.
Jak można się przygotować przed leczeniem takich zębów, aby uniknąć niepotrzebnych powikłań? Kluczowa w tej sytuacji jest dokładna i staranna diagnostyka. Rozpoczyna się od szczegółowego badania przedmiotowego i podmiotowego.

Badanie kliniczne potrafi naprowadzić na istniejący w danym zębie problem. Lekarze specjaliści z zakresu endodoncji leczą często pacjentów, u których leczenie kanałowe zostało już rozpoczęte przez innego lekarza, są to sytuacje wymagające szczególnej uwagi. W każdej sytuacji, kiedy pacjent jest referowany, lepiej jest wykonać wyjściowo własne zdjęcie radiologiczne zęba, który wymaga leczenia.

Podstawą w leczeniu kanałowym są zdjęcia radiologiczne punktowe, teraz najczęściej wykonywane w systemie radiografii cyfrowej. Zdjęcia takie pozwalają znaleźć odpowiedź na wiele pytań, takich jak: wstępna ocena anatomii zęba, liczba korzeni i kanałów, długość kanałów, rozpoznanie anomalii, np. resorpcji korzeni, zmiany chorobowe w obrębie korony zęba. Jednak należy pamiętać, że jest to zdjęcie płaskie obiektu trójwymiarowego. Dlatego w sytuacji, gdy postawienie właściwej diagnozy, a co za tym idzie – ustalenie dalszego postępowania klinicznego, nie jest możliwe, należy sięgnąć po stosunkowo nowy rodzaj badania radiologicznego,...

Pozostałe 70% treści dostępne jest tylko dla Prenumeratorów.

Co zyskasz, kupując prenumeratę?
  • Roczną prenumeratę dwumiesięcznika Forum Stomatologii Praktycznej
  • Nielimitowany dostęp do całego archiwum czasopisma
  • ...i wiele więcej!
Sprawdź

Przypisy