Dołącz do czytelników
Brak wyników

To wiedzieć powinniśmy , Otwarty dostęp

11 marca 2020

NR 55 (Marzec 2020)

Nie taki liszaj straszny

358

Liszaj płaski (synonim: liszaj Wilsona) to zmiana na błonie śluzowej jamy ustnej, która należy do jednych z częściej obserwowanych patologii śluzówkowych. Trudności w jej leczeniu oraz coraz częściej pojawiające się informacje o ryzyku metaplazji nowotworowej wskazują na potrzebę bliższego zapoznania się z nią. Może się bowiem okazać, że jako jednostka chorobowa liszaj wcale nie jest taki… straszny (!).

Definicja i podział

Liszaj płaski to dermatoza. Występuje na skórze, niekiedy na skórze i błonie śluzowej (jamy ustnej, oczu, narządów płciowych) lub tylko na błonach śluzowych. Ma cechy choroby przewlekłej o różnorodnej manifestacji klinicznej. Około 51–76% przypadków liszaja ma swoje objawy w jamie ustnej.
Wykwitem na błonach śluzowych jest grudka płasko-wyniosła barwy białoszarej, różnej wielkości – od łebka od szpilki do ziarna prosa. Grudki pojawiają się na niezmienionej zapalnie błonie śluzowej. Klasyfikacji liszaja jest kilka. 

POLECAMY

Klasyfikacja liszaja ze względu na rodzaj objawów klinicznych:

  1. siateczkowy,
  2. grudkowy,
  3. płytkowy (tarczkowy),
  4. atroficzny (zanikowy),
  5. nadżerkowy,
  6. pęcherzowy (najrzadziej występujący).

Formy a, b, c są zwane białymi. Towarzyszy im keratoza, najczęściej są bezbólowe.
Formy d, e, f są zwane czerwonymi. Towarzyszy im ból, pieczenie.

Najnowsza klasyfikacja WHO:

  1. OLP (oral lichen planus) – typowe zmiany liszaja klinicznie i histologicznie,
  2. LOL (like oral lichen) – zmiany liszajo-podobne: 
    1. klinicznie typowe, histologicznie kompatybilne,
    2. klinicznie kompatybilne, histologicznie typowe,
    3. klinicznie kompatybilne, histologicznie kompatybilne,
  3. LOLI (like oral lichen induced) – zmiany liszajopodobne indukowane.

Etiologia

Przyczyna pojawienia się zmian liszaja płaskiego nie jest ostatecznie poznana. Określa się, że jest to choroba wynikająca z reakcji przeciwko nieznanemu antygenowi w warstwie podstawnej nabłonka. 
Obserwuje się też związek liszaja z niektórymi zmianami autoimmunologicznymi (zespołem Sjögrena, chorobą Hashimoto) czy innymi chorobami tarczycy: zapaleniem tarczycy, niedoczynnością tarczycy.
Także aspekt psychologiczny jest postrzegany jako przyczyna pojawienia się liszaja. Bardzo szeroko jest dyskutowany stres. Wciąż jednak brak jest dowodów naukowych potwierdzających tę koncepcję i jest ona traktowana jako kontrowersyjna. 
U chorych na liszaj obserwuje się strach i lęk, które nie są jednak traktowane jako specyficzne elementy kliniczne choroby.
Natomiast sam stres, strach, depresja, mogące odgrywać ważną rolę w inicjowaniu liszaja są równolegle znanymi czynnikami inicjującymi reakcje autoimmunologiczne.
Również stres spowodowany brakiem materiałów informacyjnych dla pacjenta wyjaśniających naturę choroby, niejednokrotnie brak poprawy podczas leczenia i przewlekłość choroby powodują u chorego emocje w postaci strachu przed ryzykiem zezłośliwienia zmiany chorobowej, z wszystkimi tego konsekwencjami. 
Sugerowana jest rola stresu psychologicznego i emocjonalnego w przebiegu choroby na okoliczność transformacji siateczkowatej formy liszaja w formę nadżerkową.
Badany jest też związek niektórych infekcji wirusowych z liszajem (CMV, HSV-1, EBV, HBV, HPV). Ostatnie badania w niektórych rejonach geograficznych wskazują na związek liszaja z infekcją hepatitis C virus (HCV). Dopuszcza się tutaj związek z genetyką badanej populacji, czynnikami środowiskowymi, genotypem HCV. Wciąż jednak mechanizm rozwoju OLP u pacjentów z HCV nie jest jasny.
Liszaj indukowany (LOLI) jest natomiast powiązany z:

  • materiałami (amalgamat, metale, np. nikiel, złoto, chrom oraz materiały żywicopochodne),
  • lekami (NLPZ, inhibitory ACE, Dapson, leki moczopędne, doustne leki przeciwcukrzycowe, np. tolbutamid, penicylamina, leki psychoterapeutyczne, przeciwmalaryczne, przeciwbakteryjne, przeciwhistaminowe, nasercowe, np. enalapril, methyldopa, propranolol, captopril, betablokery, sole złota, niektóre antydepresanty, leki antyretrowirusowe u chorych na HIV), 
  • GVHD (graft-versus-host-disease).

U osób z liszajem obserwuje się zmniejszoną liczbę bakterii Streptococcus, częściej pojawia się zapalenie dziąseł i przyzębia. Pojawia się też nadkażenie zmian liszaja grzybem Candida albicans (37–50%); w niektórych przypadkach może to być infekcja wtórna, będąca skutkiem ubocznym miejscowego leczenia sterydami. 

Diagnostyka

Liszaj może się pojawiać na błonie śluzowej policzka (głównie w jego tylnej części), języka, dziąseł, czerwieni wargowej, podniebienia, w dnie jamy ustnej. Bardzo często zmiany umiejscawiają się obustronnie. Forma nadżerkowa częściej jest obecna w okolicach narażonych na drażnienie (mechaniczne, chemiczne). Cenne bywa wykonanie próby jodowej (próby Schillera): rozgałęzione wykwity liszaja są ostro odgraniczone od brązowo zabarwionej prawidłowej błony śluzowej. Liszaj częściej dotyczy kobiet w wieku średnim i starszym.  Dolegliwości bólowe pojawiają się tylko u części pacjentów (18–44%). Histopatologicznie obserwuje się dobrze widoczną strefę pasmowatego nacieku limfoidalnego w górnych warstwach błony śluzowej. Obecne są cechy zwyrodnienia wodniczkowego warstwy podstawnej nabłonka. Nie ma cech dysplazji. Sople nabłonkowe są wygładzone lub ukształtowane w postaci „zębów piły”.
Ostatnio pojawiła się nowa metoda diagnostyczna: odbiciowa mikroskopia konfokalna. Pozwala ona na bezinwazyjną ocenę in vivo w czasie rzeczywistym błony śluzowej do grubości 5 mm. Daje obraz poszczególnych warstw tkanek z dokładnością zbliżoną do histopatologicznej.
Forma siateczkowa obecna na języku powinna być różnicowana z językiem geograficznym (jest do niego podobny).
W przypadku nietypowego przebiegu liszaja wskazane jest rozszerzenie diagnostyki o konsultację dermatologiczną, ginekologiczną, badanie obecności antygenu HCV, badanie mykologiczne, poz...

Artykuł jest dostępny w całości tylko dla zalogowanych użytkowników.

Jak uzyskać dostęp? Wystarczy, że założysz konto lub zalogujesz się.
Czeka na Ciebie pakiet inspirujących materiałow pokazowych.
Załóż konto Zaloguj się

Przypisy