Dołącz do czytelników
Brak wyników

To wiedzieć powinniśmy

17 września 2019

NR 52 (Wrzesień 2019)

Zalecenia dotyczące osłony antybiotykowej podczas zabiegów stomatologicznych

0 42

W jamie ustnej bytują liczne mikroby tworzące specyficzny ekosystem. Ingerencja w ich skład, wprowadzanie obcych szczepów bakteryjnych może wywoływać miejscowe stany zapalne, a także na skutek bakteriemii rzutować na cały organizm. Szczególnie groźne jest to dla osób o obniżonej odporności. Odpowiednie postępowanie podczas zabiegów wykonywanych w gabinecie stomatologicznym oraz codziennej higieny jamy ustnej może w znacznej mierze ograniczyć ryzyko wystąpienia zakażeń, a co za tym idzie – konieczność stosowania antybiotyków.

Jama ustna stanowi początkowy odcinek przewodu pokarmowego i dróg oddechowych. Specyfika jej budowy jako forma adaptacji do pełnionych funkcji tworzy szczególne warunki bytowania dla licznych mikrobów tworzących ekosystem. Określenie „płytka bakteryjna” odnosi się jedynie do szczególnej formy struktury – skupiska mikrobów na powierzchni twardych tkanek zębów. Szersze określenie – „biofilm” – jest kojarzone z powłoką bakteryjną na podłożu, jakim oprócz wspomnianych tkanek twardych może być powierzchnia błon śluzowych czy szczelina dziąsłowa.
Należy pamiętać również o formie planktonicznej jako mikrobach „zawieszonych” w wilgotnym środowisku jamy ustnej. Eliminacja biofilmu jest w praktyce niemożliwa, co jest zarówno skutkiem wspomnianej specyficznej budowy jamy ustnej, jak i stałą ekspozycją na mikroorganizmy w naszym otoczeniu. Zachwianie równowagi w składzie, wprowadzenie „obcych” szczepów może wywoływać istotne zmiany i zaburzać istniejącą równowagę, prowadząc do rozwoju ognisk zapalnych.

Bakteriemia

Odnosząc się do specyfiki środowiska jamy ustnej, należy podkreślić, że oprócz działania miejscowego może się pojawiać działanie odległe jako skutek bakteriemii, która stanowi zagrożenie dla osób o obniżonej odporności. Obecnie precyzyjniejsze jest odnoszenie się do sprawności układu immunologicznego i ocena immunokompetencji. Od wielu lat istniały określone zalecenia w zakresie stosowania osłony antybiotykowej podczas zabiegów stomatologicznych u osób z grupy podwyższonego ryzyka. Należy jednak pamiętać, że przenikanie drobnoustrojów do krwiobiegu towarzyszy wielu czynnościom, takim jak pobieranie pokarmu, zabiegi stomatologiczne, a także codzienne zabiegi higieniczne. Jak podają dostępne opracowania, czynności takie jak szczotkowanie zębów czy nitkowanie wywołują bakteriemię na poziomie 20–68%. Zjawisko to jest obserwowane również np. podczas gryzienia twardych pokarmów (7–51%). Czy istnieje zatem konieczność stosowania osłony antybiotykowej na „życie”?
Oprócz tego zagadnienia uwagę zwraca zauważalne nadużywanie i niewłaściwe stosowanie antybiotyków, prowadzące coraz częściej do rozwoju szczepów opornych. Podjęte działania doprowadziły do powstania istotnego dla codziennej praktyki stomatologicznej opracowania Rekomendacje Grupy Roboczej Polskiego Towarzystwa Stomatologicznego i Narodowego Programu Ochrony Antybiotyków w zakresie stosowania antybiotyków w stomatologii. Zawarte w nim zalecenia w zakresie „wychwycenia” osób immunoniekompetentnych stanowią istotny element tego opracowania. Każdorazowo ogromny nacisk jest kładziony na odpowiednie postępowanie zarówno ze strony pacjenta, jak i zespołu stomatologicznego.

Odpowiednie postępowanie podczas zabiegów stomatologicznych

Warto może spojrzeć na „nasze miejsce pracy” – jamę ustną pacjenta – jako pole zabiegowe! Określenie powszechnie stosowane, ale traktowane jakoś po macoszemu w zakresie codziennego postępowania zabiegowego. Czynności takie jak usuwanie złogów, leczenie ubytków czy leczenie endodontyczne wymagają odpowiedniego reżimu postępowania. Zabiegi chirurgiczne kojarzą się z „przer­waniem ciągłości tkanek”, ale ryzyko bakteriemii dla zabiegów chirurgicznych nie odbiega istotnie od stopnia ryzyka podczas skalingu.
Uzyskanie jałowości systemu kanałowego podczas leczenia endodontycznego jest zrozumiałe i powszechnie przyjęte, ale oczyszczenie powierzchni zębów przed opracowaniem ubytku lub przed założeniem koferdamu nadal nie jest standardem. Odmienną kwestią jest charakter postępowania: czy chodzi o zabieg planowy, czy o pomoc doraźną w przypadku bólu lub urazu.
Należy zatem uznać, że przed przystąpieniem do zabiegów planowych konieczne jest przygotowanie obejmujące znane od lat etapy i podział zadań pomiędzy członków zespołu stomatologicznego i pacjenta. Usunięcie złogów, instruk...

Pozostałe 70% treści dostępne jest tylko dla Prenumeratorów.

Co zyskasz, kupując prenumeratę?
  • Roczną prenumeratę dwumiesięcznika Forum Stomatologii Praktycznej
  • Nielimitowany dostęp do całego archiwum czasopisma
  • ...i wiele więcej!
Sprawdź

Przypisy