Dołącz do czytelników
Brak wyników

To wiedzieć powinniśmy

17 kwietnia 2018

NR 35 (Listopad 2016)

Wadliwe wykonywanie usług stomatologicznych

215

Do zawodu stomatologa analogicznie stosuje się art. 4 ustawy o zawodzie lekarza [1], wskazujący, że lekarz ma obowiązek wykonywać zawód zgodnie ze wskazaniami aktualnej wiedzy medycznej, dostępnymi mu metodami i środkami zapobiegania, rozpoznawania i leczenia chorób, zgodnie z zasadami etyki zawodowej [2] oraz z należytą starannością. Zawinione odejście od wspomnianego standardu może wiązać się z odpowiedzialnością cywilną świadczeniodawcy [3].

Należyta staranność to pojęcie prawa cywilnego, częściowo zdefiniowane przez art. 355 Kodeksu cywilnego, zgodnie z którym staranność należyta to taka, która jest ogólnie wymagana w stosunkach danego rodzaju. Obiektywne uchybienie tym wymaganiom częściowo odpowiada pojęciu błędu medycznego, choć niedochowanie należytej staranności w leczeniu może być również skutkiem uchybień niemedycznych. Niedochowanie należytej staranności jest utożsamiane z niedbalstwem, czyli z formą winy nieumyślnej, aczkolwiek występuje tylko wtedy, gdy uchybieniu towarzyszy niewłaściwe nastawienie subiektywne – nieuwaga, lekceważenie czy też nieuzasadniony pośpiech. Wina nieumyślna zachodzi wtedy, gdy sprawca szkody przewiduje wprawdzie możliwość wystąpienia szkodliwego skutku, lecz bezpodstawnie przypuszcza, że go uniknie, albo też nie przewiduje możliwości nastąpienia skutku, choć powinien i może to przewidzieć. Jest to postać winy definiowana przez doktrynę jako niedbalstwo, równoznaczne z niezachowaniem należytej staranności. Do oceny, kiedy ma się do czynienia z winą w postaci niedbalstwa, decydujące znaczenie ma miernik w postaci staranności, jaki przyjmuje się za wzór prawidłowego postępowania. Sąd Najwyższy przyjął, że jeżeli zachowanie lekarza przy wykonaniu zabiegu medycznego odbiega na niekorzyść od przyjętego abstrakcyjnego wzorca postępowania, przemawia to za jego winą w razie wyrządzenia szkody [4].

Odpowiedzialność cywilna 

Odpowiednikiem ujemnych następstw dla zdrowia lub życia pacjenta jest w prawie cywilnym wyrządzenie szkody majątkowej lub niemajątkowej (tzw. krzywda). Odpowiedzialność cywilna opiera się na przepisach Kodeksu cywilnego i dotyczy odpowiedzialności za szkody wyrządzone pacjentowi w trakcie udzielania świadczeń zdrowotnych przez lekarza. Podstawę odpowiedzialności stanowi art. 415 k.c., który mówi, że: „kto z winy swej wyrządził drugiemu szkodę, obowiązany jest do jej naprawienia”. Sformułowanie to oznacza, że stomatolog może ponosić odpowiedzialność, gdy jego zachowaniu polegającym na działaniu bądź zaniechaniu można przypisać winę, a skutkiem zawinionego działania/zaniechania będzie szkoda pacjenta. Szkoda może być majątkowa bądź niemajątkowa. Konsekwencją wyrządzenia przez lekarza szkody jest obowiązek wypłaty odszkodowania (w przypadku szkody majątkowej) lub zadośćuczynienia (przy szkodzie niemajątkowej, tj. wspomnianej już krzywdzie). Odpowiedzialność cywilna ma na celu spełnienie funkcji wyrównawczej, której celem jest kompensata uszczerbku, jakiego doznał poszkodowany. W praktyce sądowej częste są przypadki występowania przez pacjentów z żądaniem zasądzenia od lekarza odszkodowania oraz zadośćuczynienia. O ile odszkodowanie, jako majątkowa kompensata poniesionej szkody, jest stosunkowo łatwe do zasądzenia, o tyle wiele trudności przysparza kwestia wysokości zadośćuczynienia, zależy ona bowiem każdorazowo od indywidualnego przypadku.

Obowiązek starannego działania

Każdy lekarz zobowiązany jest dokładać wszelkich starań, by osiągnąć zamierzony rezultat. Nie odpowiada on za brak pomyślnego wyniku leczenia, który ze względu na nie zawsze jednakową reakcję organizmu czy stopień zaawansowania choroby nigdy nie może być absolutnie pewny. Do zobowiązań ciążących na lekarzach nie należy „wyleczenie”, bo przecież takiego efektu nie jest w stanie zagwarantować żaden lekarz [5]. Warto przytoczyć orzeczenie Sądu Apelacyjnego w Warszawie z dnia 3 marca 1998 r., które mówi, że wysokie wymagania staranności, jakiej oczekuje się od lekarzy, nie mogą się przedkładać na przypisywanie im obowiązków w praktyce niemożliwych do wykonania i tym samym wprowadzać swoistej odpowiedzialności na zasadzie ryzyka, co w sposób szczególny dotyczy czynności, z których podjęciem połączone jest niebezpieczeństwo oraz wynikająca stąd możliwość częstszego, niż to się zazwyczaj dzieje, powstania szkody [6]. Zatem obowiązek ciążący na lekarzu dotyczy starannego działania, nie zaś rezultatu, choć lekarz powinien uczynić wszystko, by zamierzony rezultat osiągnąć. Poza zakresem odpowiedzialności są tzw. błędy nauki, czyli pomyłki w diagnozie usprawiedliwione stanem wiedzy [7]. Orzecznictwo sądowe jest zgodne, że „jeśli podjęte przez lekarza działanie było uzasadnione stanem obecnego dorobku medycyny i zgodne ze sztuką, podmiot ten nie ponosi odpowiedzialności za fałszywą diagnozę”.

Zobowiązanie lekarza do zachowania należytej staranności to, zgodnie z przepisami Kodeksu cywilnego art. 355, zachowanie staranności ogólnie wymaganej w stosunkach danego rodzaju. Od lekarza wymaga się jednak staranności wyższej niż przeciętna z uwagi na to, że jest on profesjonalistą, a jego działania mają za przedmiot istotne wartości, jakimi są zdrowie i życie. W oparciu o tak ustalone kryteria na potrzeby oceny subiektywnej winy lekarza i powstania odpowiedzialności, za błąd medyczny w literaturze i orzecznictwie konstruuje się abstrakcyjny „wzorzec dobrego lekarza”. Wskazuje się, że jest on zmienny w zależności od tego, jakiej specjalizacji medycznej dotyczy (istnieje np. „wzorzec dobrego stomatologa”), a także warunków, w jakich świadczy swoje usługi, czy pracuje w nowoczesnej klinice, dobrze wyposażonej w aparaturę i sprzęt medyczny, czy w małym, prywatnym gabinecie. Na kształt wzorca i zakres staranności nie ma natomiast wpływu odpłatność czy nieodpłatność udzielanych świadczeń. Wyznaczenie zakresu działań lekarza i stawianych mu wymagań pozwala zbadać, czy można mu postawić zarzut, że gdyby zachował należytą staranność i wykorzystał wszelkie dostępne w danych okolicznościach metody i środki, mógł błędu uniknąć i właściwie wykonać zleconą mu usługę.

W tym celu należy umieścić model wzorcowy w okolicznościach, w jakich działał sprawca, biorąc pod uwagę warunki udzielenia świadczeń zdrowotnych. Jeżeli porównanie postępowania określonego lekarza z przyjętym dla niego standardem działania wypadnie na niekorzyść sprawcy (gdyż wzorcowy dobry lekarz w identycznych okolicznościach uniknąłby popełnienia błędu medycznego), można przyjąć, że określone działanie ma charakter zawiniony [8], a wykonanie świadczenia było wadliwe. 

Roszczenia pacjentów

Mimo że, jak to wyżej zostało wskazane, zawód stomatologa to zawód starannego działania, to jednak niektóre prace wykonywane przez stomatologów są silnie nakierowane na efekt. W takich przypadkach pacjenci mogą próbować dochodzić swoich oczekiwań na drodze prawnej. 

Przez rok od wykonania usługi dentystycznej pacjenci mają prawo ją zareklamować – takie uprawnienie wynika z przepisów Kodeksu cywilnego. Pacjent, niezadowolony z wadliwie wykonanej usługi stomatologicznej, może w ciągu 12 miesięcy od jej wykonania zwrócić się do usługodawcy, aby ten ponownie wykonał zabieg (w celu uzyskania pożądanego efektu właśnie).
Osoba poddana leczeniu ma prawo zaproponować termin, w którym chce, żeby nastąpiła korekta usługi. Z kolei dentysta ma obowiązek ustosunkować się do żądania konsumenta w ciągu 14 dni. Brak odpowiedzi uważa się za milczące uznanie żądania pacjenta. W tej sytuacji poprawka powinna być wykonana za darmo. Najczęściej bywa tak, że wada nie jest znacząca, w związku z czym klient nie ma podstaw, aby żądać zwrotu zapłaconej kwoty. W takiej sytuacji pojawia się pole do negocjacji na temat obniżenia ceny.

W wypadku, gdy przeprowadzenie zabiegu wiązałoby się z wysokimi kosztami, przekraczającymi cenę pierwotnie wykonanej usługi, stomatolog może uzgodnić z pacjentem zwrot pobranej opłaty za wadliwie zrealizowaną usługę.

Najistotniejszym przepisem w tym zakresie jest art. 637 Kodeksu cywilnego, który mówi, że:
§ 1. Jeżeli dzieło ma wady, zamawiający może żądać ich usunięcia, wyznaczając w tym celu przyjmującemu zamówienie odpowiedni termin z zagrożeniem, że po bezskutecznym upływie wyznaczonego terminu nie przyjmie naprawy. Przyjmujący może odmówić naprawy, gdyby wymagała nadmiernych kosztów.
§ 2. Gdy wady usunąć się nie dadzą albo gdy z okoliczności wynika, że przyjmujący zamówienie nie zdoła ich usunąć w czasie odpowiednim, zamawiający może od umowy odstąpić, jeżeli wady są istotne; jeżeli wady nie są istotne, zamawiający może żądać obniżenia wynagrodzenia w odpowiednim stosunku. 

To samo dotyczy wypadku, gdy przyjmujący zamówienie nie usunął wad w terminie wyznaczonym przez zamawiającego.

Podsumowując (i przyjmując przy tym terminologię prawniczą), w przypadku gdy zamówione i zrealizowane dzieło ma wady (np. wadliwie wykonana proteza), zamawiający może na wstępie odmówić jego przyjęcia.

Gdy wady są usuwalne, zamawiającemu przysługuje uprawnienie do żądania od wykonawcy usunięcia stwierdzonych nieprawidłowości w wyznaczonym terminie, z zagrożeniem, że po jego bezskutecznym upływie naprawa nie zostanie przyjęta. Kiedy wady są usuwalne? Wówczas, gdy z perspektywy aktualnego poziomu nauki i techniki mogą być zlikwidowane w sposób pozwalający na osiągnięcie rezultatu, którym charakteryzuje się dzieło wolne od wad [9]. Wyznaczony termin powinien mieć charakter realny. Wykonawca dzieła może odmówić naprawy, gdyby wymagała ona nadmiernych kosztów.

Jeżeli wady ze względu na swoją istotę nie mogą być usunięte albo brak jest woli ich naprawy po stronie wykonawcy lub też z okoliczności wynika, że wykonawca nie zdoła ich usunąć w odpowiednim terminie, zamawiającemu przysługuje uprawnienie do:

  • odstąpienia od łączącej strony umowy, jeżeli wady mają charakter istotny,
  • proporcjonalnego obniżenia wynagrodzenia należnego wykonawcy, jeżeli wady nie są istotne.

Wady dzieła są istotne, jeżeli skutkują niezdatnością dzieła do określonego w umowie użytku, ze względu na brak cech umożliwiających jego eksploatację albo niewłaściwą formę zewnętrzną.

W celu ustalenia zakresu obniżenia wynagrodzenia konieczne jest porównanie wartości dzieła dotkniętego wadami i wartości dzieła, jakiego na podstawie umowy zamawiający miał prawo oczekiwać [10].

Przykładowo:

  • Jeśli usługa lecznicza, taka jak wykonanie protezy zębowej, nie została wykonana należycie:

pacjent ma prawo żądać bezpłatnej naprawy albo wymiany takiej protezy, o ile wcześniej nie wiedział o jej wadzie. W takiej sytuacji powinien złożyć reklamację (najlepiej na piśmie) w terminie 2 miesięcy od wykrycia wady i wyznaczyć stomatologowi odpowiedni termin na naprawę lub wymianę. Jeśli stomatolog nie udzieli
odpowiedzi w terminie 14 dni, przyjmuje się, że uznał reklamację.

  • Jeśli naprawa albo wymiana protezy będzie niemożliwa lub będzie wymagała nadmiernych kosztów albo stomatolog nie dokona ich w odpowiednim czasie lub też naprawa lub wymiana narażałaby pacjenta na znaczne niedogodności:

pacjent ma prawo domagać się stosownego obniżenia ceny albo – jeśli wada jest istotna – odstąpić od umowy i żądać zwrotu zapłaconej ceny.

  • Jeśli wskutek wadliwego leczenia stomatologicznego, które zakwalifikować można jako błąd medyczny, pacjent zmuszony był ponownie poddać się dodatkowemu leczeniu:

ma on prawo żądać zwrotu kosztów tego kolejnego leczenia (m.in. kosztów tych zabiegów, lekarstw, dojazdów na leczenie), których nie poniósłby w przypadku prawidłowego leczenia stomatologicznego.

Ponadto, pacjent ma prawo żądać zwrotu utraconych dochodów w następstwie ewentualnej niezdolności do pracy i przebywania na zwolnieniu lekarskim, a także do zadośćuczynienia pieniężnego za krzywdę, będącą skutkiem cierpień fizycznych i psychicznych, jakich doznał wskutek wadliwego leczenia.

Przykłady z orzecznictwa

Lekarze dentyści należą do grupy wysokiego ryzyka zawodowego, szczególnie gdy wykonują świadczenia z zakresu endodoncji, protetyki czy stomatologii estetycznej. To właśnie tego rodzaju świadczenia są przedmiotem największej liczby spraw sądowych, jakie zakładają niezadowoleni pacjenci z powodu – ich zdaniem – wadliwie wykonanych usług stomatologicznych. Poniżej zaprezentowane zostały wybrane orzeczenia w celu zilustrowania, jakiego typu roszczenia wysuwają pacjenci względem lekarzy. 

 

I. Wyrok Wojewód...

Pozostałe 70% treści dostępne jest tylko dla Prenumeratorów.

Co zyskasz, kupując prenumeratę?
  • Roczną prenumeratę dwumiesięcznika Forum Stomatologii Praktycznej
  • Nielimitowany dostęp do całego archiwum czasopisma
  • ...i wiele więcej!
Sprawdź

Przypisy