Dołącz do czytelników
Brak wyników

Prawie wszystko o przestrzeniach międzyzębowych

artykuły | 29 maja 2020 | NR 56
21

Przestrzeń międzyzębowa wraz z wypełniającą ją brodawką dziąsłową to obszar unikatowy pod względem zarówno anatomicznym, jak i histologicznym, a także z punktu widzenia estetycznego. Okolica ta nie bez podstaw bywa nazywana sejsmografem stanu przyzębia. Stan zapalny brodawki dziąsłowej jest bowiem równoznaczny z aktywnym procesem chorobowym toczącym się w przyzębiu, którego ryzykiem jest destrukcja substancji kostnej przegród międzyzębowych. Stanowi także kluczowy element w postrzeganiu estetyki w związku z ukształtowaniem girlandowatości dziąsła.
Równocześnie powierzchnie styczne zębów to najgorzej oczyszczane miejsca w jamie ustnej. Wiedza na temat wskazanej okolicy wraz ze sposobami dotarcia do trudnych dostępnie miejsc jest więc kluczowa zarówno w profilaktyce, jak i w leczeniu oraz podtrzymaniu efektów leczenia przyzębia wraz z zachowaniem tzw. estetyki biało-czerwonej.

Anatomia

Ukształtowanie powierzchni stycznej zębów ze sobą sąsiadujących, szerokość powierzchni międzyzębowych, przebieg połączenia cementowo-szkliwnego określają kształt i wielkość brodawek dziąsłowych. 
Brodawki dziąsłowe wypełniają przestrzeń międzyzębową i są przytrzymywane/podtrzymywane przez kość międzyzębową wyrostka zębodołowego. Sięgają punktu stycznego pomiędzy zębami. Odległość od szczytu kości wyrostka w przestrzeni stycznej do szczytu brodawki wynosi ok. 5 mm. 
W odcinku przednim brodawki międzyzębowe mają kształt piramidy. Jej podstawę tworzy powierzchnia pozioma. W obrębie zębów przedtrzonowych i trzonowych brodawki są bardziej trójkątnego kształtu. W pewnych przypadkach można w nich rozróżnić dwie części: policzkową i podniebienną lub językową. Pomiędzy nimi tworzy się rodzaj siodełka ułożonego przestrzennie w kierunku policzkowo-językowym lub policzkowo-podniebiennym.
Ukrwienie brodawek dziąsłowych jest bardzo ograniczone. Pochodzi ono z trzech źródeł:

  • tętnicy zębodołowej, która przechodzi przez kanały śródzębodołowe i przebija kopułę zębodołową w przestrzeniach międzyzębowych,
  • naczyń ozębnej,
  • naczyń okostnej. 

W brodawkach dziąsłowych rozpoczynają się także naczynia limfatyczne, tworząc obfite sieci, które łączą się z grubszymi naczyniami limfatycznymi ozębnej. 
Brodawki dziąsłowe wypełniające przestrzenie międzyzębowe wraz z rąbkiem dziąsła wolnego tworzą tzw. girlandy. Z wiekiem brodawki mogą ulegać zmianom zanikowym, którym towarzyszy równolegle zanik podtrzymującej kości wyrostka zębodołowego.

Zmiany chorobowe, zapalne w obrębie brodawek dziąsłowych

Przy niewystarczającej higienie dochodzi do zalegania i wklinowywania resztek pokarmowych, kumulacji biofilmu, z czasem obecności złogów kamienia w przestrzeniach międzyzębowych. Resztki pokarmowe (włókniste, a także miękkie) szczególnie zalegają w szerszych przestrzeniach międzyzębowych. Brodawki międzyzębowe są bezpośrednio narażone na uszkodzenie przy braku punktów stycznych. Nieprawidłowe wypełnienie ubytków klasy II i V oraz ich wykończenie (ostre krawędzie, brak gładkości), także koron protetycznych, mają istotne znaczenie w sprzyjaniu traumatyzującemu działaniu na brodawkę dziąsłową.
Również fenotyp dziąsła, grubość tkanek miękkich i kości wyrostka decydują o możliwości łatwiejszego uszkodzenia i szybszego przebiegu procesu zapalnego okolicy międzyzębowej.
Należy także zwrócić uwagę na nieostrożne stosowanie leków i pozostawianie materiałów dentystycznych (np. podczas mocowania stałych prac protetycznych, zakładania tymczasowych opatrunków) w okolicy międzyzębowej.
 



Czynnikami miejscowo usposabiającymi są również oddychanie przez usta (głównie w przypadku brodawek w okolicy przedniej górnego łuku zębowego) oraz bruksizm. 
Każdy defekt okolicy interproksymalnej, szczególnie wcześniej przebyte aktywne epizody choroby przyzębia, wpływa negatywnie na dostawę krwi do brodawki dziąsłowej. Stąd proces zapalny zaczyna się na jej szczycie, w najsłabiej ukrwionej części. Może pojawić się tam nawet nadżerka. Brodawka staje się żywoczerwona (jeśli procesowi towarzyszy przekrwienie czynne) lub sinawa (co świadczy o przekrwieniu biernym, zastoinowym). Proces rozprzestrzenia się na rąbek dziąsła i pozostałą część dziąsła wolnego. Po wprowadzeniu terapii proces gojenia utrzymuje się też tutaj najdłużej.
Leczone zmiany zapalne dziąseł skutkują całkowitym wygojeniem, bez naruszenia głębszych struktur przyzębia brzeżnego. Zbagatelizowane zapalenie dziąseł, powodując rozwój zapalenia warstw głębszych i uszkodzenie przyzębia, manifestuje się w obrazie RTG w pierwszej kolejności jako zatarcie struktury i nierówności zarysów kopuł przegród międzyzębowych, z czasem jako widoczny już całkowity brak blaszki zbitej. Konsekwencją uszkodzenia struktur kostnych podtrzymujących brodawkę, szczególnie już po przeprowadzeniu terapii przyzębia, będą nieestetyczne i nieraz nieakceptowane tzw. czarne, trójkątne przestrzenie. Im węższa przestrzeń międzyzębowa i odległość pomiędzy szczytem kości wyrostka a punktem stycznym zbliżona do 5 mm, tym większa szansa, że dojdzie do rekonstrukcji brodawek dziąsłowych przy zachowaniu właściwej higieny przestrzeni międzyzębowych. W innych przypadkach pacjent boryka się nieraz z akceptacją wspomnianych czarnych trójkątów.
 W przypadku wrzodziejącego zapalenia dziąseł na szczycie brodawki bardzo szybko pojawia się owrzodzenie. Jest ono bolesne, pokryte szarym nalotem. Cała brodawka jest obrzęknięta, barwy wiśniowej, łatwo krwawiąca. Proces chorobowy może całkowicie zniszczyć brodawkę, w wyniku czego dochodzi do wyrównania brzegu dziąsła. Traci ono wówczas całkowicie swój charakterystyczny, girlandowaty kształt.

Higiena powierzchni stycznych

Szczotkowanie zębów pozwala z reguły na usunięcie ok. 60% płytki nazębnej. Powierzchnie styczne zębów, zazwyczaj najgorzej oczyszczane miejsca w jamie ustnej, z założenia nie są dostępne dla włosia szczoteczki, bez względu na czas trwania szczotkowania. Z pomocą przychodzą wówczas dodatkowe przybory do higieny. Dotychczas najpopularniejsze nici denty...

Dalsza część jest dostępna dla użytkowników z wykupionym planem

Przypisy