Dołącz do czytelników
Brak wyników

Mikroskop podstawowym narzędziem lekarza stomatologa cz. 1

artykuły | 9 września 2013 | NR 16
0 210

Każdy lekarz w swojej pracy codziennie diagnozuje pacjentów. Samo badanie pacjenta za pomocą oczu lekarza w wielu przypadkach nie jest wystarczające i dlatego stosuje się przyrządy, które oparte są na nowoczesnej optyce – mikroskopy. „Więcej widzisz – dokładniej pracujesz” – to hasło jest ważne w pracy lekarza stomatologa. Wiedza, którą mamy z badania wspierana tomografią, rentgenogramami (RTG), kamerami pomaga lepiej, dokładniej i sprawniej badać i stawiać trafną diagnozę. Obrazy pozwalają na cyfrowy przekaz i konsultacje u innych lekarzy czy równoczesne tworzenie konsyliów w trudnych przypadkach. Brak doświadczenia w odczycie obrazów, przekrojów tkanek itd. nie przekreśla prawidłowego leczenia, ponieważ stosując diagnostykę obrazową, nie sugeruje się innym lekarzom własnych przemyśleń, a czeka się na wynik wyłącznie z odczytu obrazu. Fakty przede wszystkim.
 

Faktem jest, że korzystanie z lup, mikroskopu, kamer wewnątrzustnych, aparatu fotograficznego, rentgenogramów (RTG), radiowizjografii (RVG), tomografii w stomatologii jest warunkiem niezbędnym do prawidłowej diagnozy i leczenia. Obecnie od dobrego lekarza wymaga się nie tylko profesjonalnych zabiegów, ale również bardzo dobrej komunikacji z pacjentem. Kiedy używa się fachowej terminologii, pacjenci po kilku minutach gubią się, co często przekłada się na zdenerwowanie, a co za tym idzie – na trudniejszy przebieg leczenia. Nie brakuje też osób, które uważają, że lekarze wymyślają sobie diagnozy z niewiedzy. Obrazowanie stanu pacjenta wypływa dodatnio na wiarygodność lekarza i wnosi spokój podczas wizyty. Świadczy o rozwoju zawodowym lekarza i jego profesjonalizmie. Stwarza poczucie pewności u pacjenta, że zawsze może skonsultować wyniki u innego lekarza.

POLECAMY

Sam lekarz, kiedy nie jest pewny swojej diagnozy, może wysłać do innego kolegi wyniki badań i poprosić o objęcie leczeniem swojego pacjenta. Każda sytuacja wpływa dodatnio na relacje własne ze swoimi pacjentami.

Przyjmując słuszność obrazowania w medycynie, należy zastanowić się i przeanalizować, od czego zacząć, jakie fakty są istotne i na co należy zwrócić uwagę podczas rozpoczęcia pracy z mikroskopem.

Mikroskop przystosowany do pracy z lekarzem pozwala na doskonałą obserwację pola zabiegowego. Technika medyczna nie daje jeszcze możliwości pracy w bardzo dużych powiększeniach (obecnie największe powiększenia kształtują się ok. 20 razy), oświetlenie również jest dużą barierą. Kiedy to optyczne narzędzie będzie coraz powszechniejsze, a co za tym idzie – tańsze w zakupie, zostanie dynamiczniej udoskonalane przez inżynierów optyki.

Należy popularyzować te techniki, ponieważ wielu lekarzy nawet nie widzi potrzeby stosowania mikroskopów i nie pomyśli, jakie daje to ogromne możliwości.

Archiwizacja obrazów za pomocą toru wizyjnego połączonego z mikroskopem zapewnia bezpieczeństwo w przypadku sporów z pacjentem. Dokładna dokumentacja jest dużym atutem pracy z powiększeniem. Można dokładnie pokazać zasięg problemu, z którym przyszedł pacjent, a także pokazać to innym lekarzom w celu edukacji zawodowej.

Mikroskopy Zeiss i Op-Dent

Artykuł ma popularyzować pracę z powiększeniem, pokazując mikroskopy: 

  • firmy Zeiss, który do testów otrzymaliśmy od warszawskiej firmy Kol-Dental,
  • chirurgiczny OP-Dent wyprodukowany przez Optomic udostępniony przez wrocławską firmę Es-dent.

Firmy sprzedające sprzęt dla stomatologów udostępniają również mikroskopy do testów (np. firma Kol-Dental). Można przed zakupem we własnym gabinecie przekonać się, jak praca z mikroskopem doskonali operatora i całkowicie zmienia własne spojrzenie na pracę lekarza stomatologa.

Pokaz pracy z dobrą optyką firmy Zeiss pozwala na zapoznanie się z możliwościami lidera w produkcji mikroskopów. Aktywność firmy na skalę światową obejmuje sześć obszarów działania: optykę markową, mikroskopię, technikę medyczną, systemy optyczno-elektroniczne, technikę półprzewodników i przemysłową technikę pomiarową. Firma oferuje partnerom handlowym oraz użytkownikom szerokie spektrum wartościowych produktów z zakresu optyki, elektroniki i mechaniki precyzyjnej. Paleta produktów wysokiej jakości firmy Carl Zeiss obejmuje wyroby od szkieł optycznych po zwierciadła dla satelitów kosmicznych, od obiektywów do kamer po systemy mikrolitograficzne dla urządzeń żłobiących płytki, od teleskopów po mikroskopy do mikrochirurgicznych zabiegów operacyjnych, od szkieł kontaktowych po teleskopy wielkich rozmiarów, od oprawek do okularów po laserowe skanujące systemy mikroskopowe, od modułów optycznych po kompletne systemy pomiarowe.

„Carl Zeiss – światowy lider w optyce profesjonalnej” – tak brzmi cel firmy. Grupa Carl Zeiss obejmuje 16 zakładów produkcyjnych, z czego 6 w USA, Meksyku, na Węgrzech i na Białorusi. Mając prawie 40 własnych spółek córek zajmujących się zbytem i ponad 100 przedstawicielstw, grupa jest obecna na całym świecie.

Mikroskop operacyjny Zeiss z oświetleniem ksenonowym przeznaczony do używania w stomatologii pozwala na dokładne diagnozowanie i precyzyjną pracę lekarza. Najważniejsze zalety tego mikroskopu to pięciostopniowy zmieniacz powiększeń, manualne pokrętło mikroostrości, obiektyw główny mikroskopu o ogniskowej 250 mm z możliwością wymiany z zakresu od 200 mm do 400 mm, oświetlenie prowadzone światłowodem, ergonomiczne uchwyty, niewielkie rozmiary, duża mobilność, bardzo duży zasięg ramienia, manualna regulacja natężenia oświetlenia, zintegrowane filtry, możliwość wyposażenia w zintegrowaną kamerę wideo, oświetlenie ksenonowe, podgląd asystentki, tubus uchylny, możliwość instalacji na statywie ściennym lub sufitowym.

Mikroskop firmy Optomic oferuje szeroki zakres systemów oświetleniowych i urządzeń do rejestrowania zdjęć i filmów. Dobra optyka i właściwości mechaniczne połączone z mobilnością czynią OP-Dent świetnym narzędziem do każdego zabiegu. Chirurgiczny mikroskop OP-Dent znacznie poprawia sposób i warunki pracy lekarzy stomatologów, dając jednocześnie ewidentne korzyści diagnostyczno-zabiegowe. Dzięki możliwości pracy na materiale wizualnym o dużej możliwości powiększenia i wysokiej jakości obrazu lekarz widzi więcej niż w przypadku stosowania tradycyjnego mikroskopu, co pozwala na poprawienie jakości świadczonych usług stomatologicznych.

Dzięki wykorzystaniu mikroskopu lekarz jest w stanie uratować zęby w przeszłości skazane na usunięcie oraz zwiększyć trwałość i skuteczność prowadzonego leczenia. Mikroskopy zabiegowe umożliwiają leczenie według najwyższych i najnowocześniejszych światowych standardów. Pozwalają w pełni wykorzystać zalety nowych narzędzi, materiałów i urządzeń użytych do leczenia zachowawczego, chirurgii, a przede wszystkim do leczenia endodontycznego. Pozwalają również na prawidłowe ułożenie sylwetki operatora. Praca z powiększeniem wymaga stabilnego ułożenia zarówno pacjenta, jak i lekarza. Pozycja ergonomiczna pracy jest istotna, ponieważ zapobiega chorobom kręgosłupa.

Mikroskopy – podobnie jak lupy – zapewniają pracę w powiększeniu. Dysponują jednak dużo większymi możliwościami technicznymi, które gwarantują pełną stabilność obrazu w trakcie pracy, umożliwiającą wykonanie zabiegów z użyciem różnych powiększeń (najczęściej stosowany w stomatologii zakres powiększeń to 2–20 razy), a także odpowiednie oświetlenie – skierowane idealnie osiowo, co zapewnia pełne doświetlenie pola zabiegowego.

Ze względu na stabilny układ konstrukcji okular znajduje się na stałym, raz ustalonym miejscu, co wręcz wymusza ergonomiczną pozycję lekarza. Należy bezwzględnie pamiętać, że praca przy mikroskopie wymaga pracy na cztery czy sześć rąk. Poszczególne narzędzia i materiały musi więc lekarz otrzymywać z rąk asysty. Częste odrywanie oczu od okularu i powrót do otoczenia o standardowym oświetleniu powodują po pewnym czasie liczne dolegliwości: ból głowy, zawroty, łzawienie oczu itp. Ze względu na obserwację pola silnie powiększonego i tym samym mocno doświetlonego, lekarz dentysta nie może odrywać oczu od obserwowanego obiektu, a jedynym ruchem, który wykonuje, jest ruch rąk.

By móc w pełni korzystać z zalet mikroskopu, należy przede wszystkim dobrać odpowiedni sprzęt. Na rynku jest dostępnych wiele urządzeń, a firmy handlowe prześcigają się w promowaniu swoich produktów. Jak więc poruszać się w gąszczu ofert technicznych i cenowych, by przyszły zakup spełnił swoje zadanie w gabinecie stomatologicznym? Należy jak najszybciej wypróbować takie urządzenie w swoim miejscu pracy. W zaciszu własnej praktyki można dokładnie i spokojnie przyjrzeć się możliwościom, jakie daje nowoczesna optyka. Widzenie w powiększeniu zapewniane przez mikroskop, umożliwia lekarzowi bardzo precyzyjną pracę w niewielkim polu zabiegowym.

Zastosowanie mikroskopu stomatologicznego umożliwia m.in.:

  • prawidłowe opracowanie kanałów o nietypowej budowie anatomicznej,
  • pokonywanie niedrożności w kanale korzeniowym, 
  • powtórne leczenie kanałowe, 
  • leczenie perforacji wewnątrzkanałowej, 
  • łatwiejsze, szybsze i dokładniejsze opracowanie całego systemu kanałowego zęba, 
  • ułatwienie preparowania ubytku próchnicowego, 
  • ułatwienie dostrzeżenia plamek próchnicowych na zębie w trudno dostępnych miejscach 
  • wykrywanie nieszczelności wypełnień, 
  • znakomitą widoczność pola zabiegowego,
  • zwiększenie precyzji pracy podczas leczenia kanałowego,
  • lokalizację oraz opracowanie cienkich i zakrzywionych kanałów korzeniowych,
  •  odnalezienie ujść dodatkowych kanałów lub ich rozwidleń,
  •  zdiagnozowanie pionowego pęknięcia korony i korzenia zęba,
  •  usuwanie złamanych narzędzi.


W ramach stomatologii mikroskop stosowany jest nie tylko w endodoncji, ale także w stomatologii zachowawczej, protetyce, mikrochirurgii. Prawie cała stomatologia to dziedzina, w której lekarz porusza się na małym polu, gdzie wysoka precyzja pracy oraz dbanie o szczegóły decydują o powodzeniu przeprowadzonego zabiegu.

Oświetlenie i optyka

Mikroskop stomatologiczny jest nieocenionym narzędziem pracy lekarza dentysty umożliwiającym bardzo dokładne, wszechstronne diagnozowanie i precyzyjne przeprowadzenie procesu leczenia schorzeń stomatologicznych. Zastosowanie mikroskopu pozwala lekarzowi na właściwe oświetlenie i powiększenie pola zabiegowego. Zintegrowany system metalohalogenowego oświetlenia MH 50 wytwarza emisję światła o temperaturze barwy zbliżonej do temperatury barwy światła słonecznego wynoszącej 5800 stopni Kelvina. Mikroskop pozwala na uzyskanie powiększenia od 4 do 20 razy. Dobra widoczność jest podstawą prawidłowego leczenia stomatologicznego, a silne powiększenie pola widzenia to gwarancja poprawy dokładności pracy lekarza. Zastosowanie dużych powiększeń pozwala lekarzowi na wykonywanie zabiegów, które bez wykorzystania mikroskopu nie byłyby możliwe. 

Niewątpliwie najważniejszym elementem mikroskopu jest jego optyka. Od jakości układu optycznego zależy tak naprawdę wszystko. Dobra optyka musi zapewnić odpowiedni zakres powiększeń, wystarczające pole widzenia, brak zniekształceń, ostrość i jej dużą głębię. Jakość optyki można ocenić, oglądając obraz (najlepiej usuniętego zęba – w różnych mikroskopach). Należy zwrócić uwagę na ostrość szczegółów widocznych zarówno na powierzchni zęba, jak i w głębi, przy zmianie powiększenia natomiast – czy oświetlenie pola jest wystarczające. Jest to największy problem konstruktorów mikroskopów, a umiejscowienie pokrętła regulacji natężenia światła i innych regulacji nie może stwarzać problemów. Należy pamiętać, że czołowymi producentami optyki były firmy Zeiss i Leica, mające przeszło 100-letnie tradycje w budowaniu konstrukcji optycznych oraz szlifowaniu soczewek. Tą optyką posługuje się obecnie wiele firm. Wszystkie dobre układy optyczne mają szklane soczewki i znajdują się w sztywnej i szczelnej obudowie. Tylko taka technologia wykonania gwarantuje wieloletnią pracę bez zmiany parametrów, bez naparowywania czy innych wad ujawniających się w trakcie eksploatacji. Trzeba pamiętać, że znacznie wpływa to na cenę sprzętu. Jest to widoczne, gdy porówna się ceny takich mikroskopów, jak Zeiss, OPTOMIC, Seiler, Leica, Kaps z innymi dostępnymi na rynku mikroskopami. Wraz ze zwiększaniem powiększenia należy pamiętać o doświetleniu pola zabiegowego. Przy dwukrotnej zmianie powiększenia natężenie światła powinno praktycznie zwiększyć się cztery razy. Konieczny jest więc mechanizm pozwalający płynnie zwiększyć ilość światła w obrębie obserwowanego obiektu. W dobrych mikroskopach, niezależnie od regulacji oświetlenia, stosuje się standardowo dwa rodzaje światła – halogenowe do małych powiększeń i metalohalogenowe lub ksenonowe do powiększeń większych. Obecnie coraz częściej spotyka się opinie lekarzy, że oświetlenie metalohalogenowe lub ksenonowe jest przez nich traktowane jako oświetlenie standardowe, a halogenowe jako rezerwowe. Firmy produkujące przyrządy optyczne stosują też coraz częściej oświetlenie typu LED. Warto samemu porównać te różne rodzaje oświetleń. Trzeba trochę popracować przy mikroskopie, aby móc wykorzystać jego walory. Niewątpliwą zaletą oświetlenia metalohalogenowego lub ksenonowego jest dużo większe natężenie światła uzyskiwane przy tym samym zużyciu prądu co z zastosowaniem halogenu. Gwarantuje to i wystarczające doświetlenie pola, i oszczędność. Równocześnie należy pamiętać, że temperatura barwowa tych oświetleń jest zbliżona do światła słonecznego, co zapewnia bardzo rzeczywiste oddanie kolorów i nie męczy wzroku. Dla komfortu pracy bardzo ważne jest, aby zmiana rodzaju oświetlenia odbywała się w zasięgu rąk operatora, bez konieczności zmiany jego pozycji i odrywania oczu od okularu. Przy stosowaniu światła o dużym natężeniu, zbliżonym do światła słonecznego, pojawił się problem związany z przedwczesnym utwardzaniem materiałów. W związku z tym producenci wyspecjalizowanych mikroskopów zabiegowych przeznaczonych dla stomatologii stosują filtr pomarańczowy, który nie powoduje zmian ostrości i głębi ostrości obserwowanego pola, a jedynie chroni obszar oświetlony, tak aby materiał światłoutwardzalny był zabezpieczony. W testowanym mikroskopie Zeiss zrobione jest to doskonale. Niektórzy producenci stosują również filtr zielony wykorzystywany w przypadku wystąpienia krwawienia. Pozwala on na zwiększenie kontrastu i uwypuklenie naczyń krwionośnych. Bardzo istotna jest trwałość konstrukcji całego układu optycznego. Ponieważ mikroskop ma zwiększać ergonomię pracy, poszczególne elementy układu optycznego muszą się dopasować do potrzeb pracy lekarza. Powinny więc posiadać odpowiednią ruchomość okularu i tubusu. Uchylny tubus 0–180 umożliwia użytkownikowi swobodne operowanie w celu wygodnego dopasowania położenia okularów. Dobrym rozwiązaniem jest również posiadanie uchylnej głowicy, co pozwala użytkownikowi na zmianę ustawienia głowicy bez zmiany położenia tubusu. Przy zakupie mikroskopu warto dowiedzieć się, jakie powiększenie ma okular i czy istnieje możliwość jego wymiany na inne, jakie urządzenia można jeszcze dokupić (zwykle jest dostępnych wiele opcji montażowych).

Obiektyw 

Drugim ważnym elementem jest obiektyw, który decyduje o ogniskowej, a wraz z okularem o głębi ostrości. Warto więc przed zakupem zorientować się, czy w przyszłości będzie można dokupić obiektyw o innej ogniskowej (okular w standardzie o powiększeniu 10 razy lub 12,5 razy z możliwością dokupienia powiększenia 16 razy lub 20 razy, obiektyw w standardzie o ogniskowej 250 mm z możliwością wymiany na inny o ogniskowej 175–400 mm). Takie rozwiązania umożliwiają dopasowanie powiększeń, głębi ostrości i odległości obiektywu od pola zabiegowego. Każdy lekarz musi bardzo dokładnie sprawdzić te parametry, bowiem od nich zależy duży komfort pracy z mikroskopem. W powiązaniu z ruchomością tubusu taki mikroskop z łatwością dostosowuje się do indywidualnych wymagań lekarza. Do pracy wystarcza w zasadzie standardowy układ optyczny zapewniający ergonomiczność pracy. Zdarza się jednak, że po pewnym czasie użytkownicy dochodzą do wniosku, iż dobrze byłoby wyposażyć go w dodatkowe funkcje. Kupując mikroskop, warto więc zapytać o dalsze możliwości jego rozbudowy, np. zainstalowanie rozdzielacza obrazu, dzięki czemu można dołączyć do mikroskopu aparat fotograficzny lub tor wizyjny. Pozwala to na tworzenie dokumentacji lub wizualizację pola zabiegowego na ekranie monitora. Wysokiej jakości nagrania wideo lub zdjęcia mogą być pokazane na monitorze LCD pacjentowi podczas prezentowania diagnozy, aby mógł on lepiej zrozumieć informacje na temat stanu swojego uzębienia lub poznać procedurę postępowania w trakcie leczenia stomatologicznego. Takie innowacyjne rozwiązanie sprzyja zrozumieniu i zaakceptowaniu przez pacjenta diagnozy lekarza oraz ustali wysoki standard opieki stomatologicznej i podniesie w oczach pacjenta ocenę profesjonalizmu oraz warunków pracy lekarza. Kupowanie w późniejszym czasie elementów do mikroskopu pozwala na rozłożenie płatności za ten przyrząd. Dzięki rozdzielaczowi obrazu jest też możliwe dokupienie dodatkowego okularu, co pozwala na pracę jeszcze jednej osoby asysty, a często innego lekarza, co umożliwia wspólną pracę czy szkolenie. Przy pracy z dużym powiększeniem natężenie światła jest na tyle duże, że patrzenie bezpośrednio w usta pacjenta jest praktycznie niemożliwe. 

Rozmiar urządzenia

Mikroskop powinien ułatwić lekarzowi pracę, jednak jego gabaryty są dość duże. Miejsce w pobliżu unitu jest w gabinecie bezcenne, dlatego producenci mikroskopów proponują różne możliwości ich montażu – w wersji jezdnej oraz mocowanej do ściany lub do sufitu. Przy zakupie powinien być dostępny każdy z tych wariantów. Wybór wersji mocowania mikroskopu musi być rozważany indywidualnie i umożliwiać takie jego umieszczenie, dzięki któremu uniknie się kolizji z pozostałymi elementami, np. masztem lampy unitu, konsolą lekarza i asysty czy rentgenem. Wielu producentów mikroskopów adaptuje swoje mikroskopy medyczne dla mikrochirurgii do zastosowania w stomatologii. Zabieg mikrochirurgiczny na sali operacyjnej ma zupełnie inne oprzyrządowanie niż zabieg na fotelu stomatologicznym. W stomatologii konsola lekarza z końcówkami roboczymi może być utrudnieniem dla operatora i asysty, przyjmując, że najbardziej optymalnym miejscem dla konsoli jest centralne położenie nad klatką piersiową pacjenta. Przy takim położeniu lekarz i asysta ma nieograniczony dostęp do końcówek roboczych. Asysta może podawać instrument lekarzowi bez konieczności jego dekoncentracji. Mikroskopy adaptowane dla stomatologii mają jedno długie ramię poziome, które przy wersji jezdnej uniemożliwia ustawienie konsoli lekarza nad klatką piersiową pacjenta, a ponadto doprowadza do kolizji z rękawami unitu prowadzonymi górnie (system „pejcz”). Poziome ramię mikroskopu wymusza na operatorze ustawienie konsoli unitu z prawej strony pacjenta, co uniemożliwia dostęp do końcówek asyście. Innym utrudnieniem takiej konstrukcji jest bardzo częsta kolizja ramienia poziomego i głowy asysty. Rozwiązaniem dla tego typu konstrukcji jest zamocowanie mikroskopu do sufitu i odpowiednio wysoka kolumna dla wersji jezdnej oraz – co nie jest często proponowane przez sprzedawców – odpowiednio długi pionowy łącznik między ramieniem poziomym a głowicą mikroskopu. Takie rozwiązanie eliminuje kolizję z asystą oraz z górnymi rękawami stolika lekarza, pod warunkiem że te rękawy mają dodatkowo ruchomość na boki. Wersje jezdne z kolei utrudniają poruszanie się dookoła ich stabilnych postaw i na to również należy zwrócić szczególną uwagę. Niezależnie od sposobu mocowania mikroskopu układ optyczny powinien być osadzony na łatwo pozycjonującym się ramieniu o wielu punktach swobody. Należy zwrócić uwagę na dobrą stabilizację. Głowica mikroskopu jest ciężka, dlatego w celu zapewnienia precyzyjnego ustawienia, powinna dawać się łatwo przemieszczać.

Dodatkowe szkolenia

Po testach mikroskopów we własnej praktyce lekarzom często nasuwają się problemy i pytania. Z pewnością odpowiedzą na nie firmy, które przek...

Pozostałe 70% treści dostępne jest tylko dla Prenumeratorów

Co zyskasz, kupując prenumeratę?
  • Roczną prenumeratę dwumiesięcznika Forum Stomatologii Praktycznej
  • Nielimitowany dostęp do całego archiwum czasopisma
  • ...i wiele więcej!
Sprawdź

Przypisy