Dołącz do czytelników
Brak wyników

To wiedzieć powinniśmy

1 lutego 2019

NR 45 (Lipiec 2018)

Kwas hialuronowy i toksyna botulinowa – czy można je stosować również w stomatologii?

267

Kwas hialuronowy i toksyna botulinowa to substancje powszechnie stosowane przy zabiegach kosmetycznych i upiększających. Okazuje się, że ich właściwości można z powodzeniem wykorzystać również w gabinecie stomatologicznym.

 

Kwas hialuronowy jest naturalnym polisacharydem z grupy glikozaminoglikanów. Cząsteczka jest biopolimerem składającym się z sekwencji powtarzającej disacharyd złożony z kwasu D-glukuronowego i N-acetylo-D-glukozaminy. Nie tworzy on kowalencyjnego wiązania z białkami, w związku z czym nie wchodzi w skład typowego proteoglikanu. Stanowi jednak oś, na której wiążą się inne proteoglikany. 

Dzięki swojej budowie jest bardzo hydrofilny – wiąże i magazynuje duże ilości wody w przestrzeni międzykomórkowej. Jest głównym składnikiem macierzy zewnątrzkomórkowej w prawie wszystkich tkankach. Kwas hialuronowy aktywuje inhibitory metaloproteinaz, tłumiąc w ten sposób rozpad tkanki. Podobny efekt jest uzyskiwany przez hamowanie cytokin zapalnych (np. czynnika martwicy nowotworów). Kwas hialuronowy może zatem wyraźnie przyczynić się do zachowania tkanki w czasie 
gojenia.

Wyróżnia się cztery fazy gojenia:

  1. Homeostaza
    Po urazie płytki krwi tworzą skrzep fibrynowy w celu pierwotnego zamknięcia rany.
  2. Faza zapalna
    Stan zapalny i wysięk to najważniejsze cechy tego etapu. Kwas hialuronowy promuje i jednocześnie reguluje proces zapalny, wykazuje działanie antyoksydacyjne i zmniejsza aktywność proteaz prozapalnych.
  3. Faza proliferacji
    Ziarnina, która jest bogata w kwas hialuronowy, tworzy hydratyzowaną matrycę, która działa jak receptor dla migracji komórek. Mitoza komórek, proliferacja komórek i angiogeneza są obsługiwane przez niskocząsteczkowe polimery kwasu hialuronowego. Duże stężenie kwasu hialuronowego odnotowuje się w podstawowych warstwach naskórka.
  4. Faza przebudowy
    W końcowej fazie gojenia ran, jaką jest bliznowacenie, kwas hialuronowy jest odpowiedzialny za supresję produkcji kolagenu w odpowiednim czasie.

Rola i funkcje kwasu hialuronowego 

W każdej z faz gojenia rany kwas hialuronowy odgrywa istotną rolę, dzięki czemu może być stosowany w medycynie.

W stomatologii wykorzystuje się fakt, że kwas hialuronowy jest naturalnym promotorem gojenia i czynnikiem redukującym zapalenie. Choć głównym celem jego użycia jest przyspieszenie gojenia zapalenia dziąseł, ma wiele innych zastosowań – w leczeniu owrzodzeń jamy ustnej, aft, zespołu palących i suchych ust, liszajów płaskich, urazów jamy ustnej i śluzówki, takich jak oparzenia spowodowane przyjmowanymi posiłkami lub po wybielaniu, a nawet w przypadku bólu gardła i innych stanów zapalnych w jamie ustnej i gardle. 

Preparaty kwasu hialuronowego z powodzeniem są stosowane w przemyśle kosmetycznym oraz w stomatologii od ponad dziesięciu lat bez ani jednego niepożądanego efektu medycznego lub stomatologicznego. Ponieważ kwas hialuronowy jest substancją naturalnie stale wytwarzaną w organizmie do wspomagania gojenia oraz zmniejszenia stanu zapalnego, jest bardzo dobrze tolerowany i nie ma działań ubocznych. Nie istnieją medyczne lub stomatologiczne przeciwwskazania do jego stosowania. W aptekach można znaleźć szeroką gamę produktów bez recepty w formie rozcieńczonych płukanek oraz żeli do smarowania. 

Brak reakcji ubocznych oraz fakt, że kwas hialuronowy to substancja w 100% naturalna, sprawiają, że każdy dentysta może użyć tej substancji do przyspieszenia gojenia i złagodzenia bólu pooperacyjnego po zabiegu ekstrakcji i innych, drobnych zabiegach chirurgicznych. 

Zalecenia i zastosowanie

Zaleca się wypełnianie pustego zębodołu żelem, aby zapobiec niepotrzebnym powikłaniom, takim jak suchy zębodół. Stwierdzone jest także wchłanianie wysięku przy obrzękach oraz krwi w strukturę żelu, dzięki czemu nowa kość może szybciej się tworzyć i to bez użycia dodatkowych materiałów kościozastępczych. A jeśli jest takie wskazanie, np. przy zabiegach implantologicznych lub podniesienia zatoki, podczas których używa się materiałów auto-, alo- i ksenogennych, żel z preparatem całkowicie biokompatybilnym jest idealnym łącznikiem – „klejem”, dzięki któremu nałożenie gotowego preparatu staje się o wiele prostsze. Kolejnym ciekawym zastosowaniem jest użycie preparatu do przyspieszenia gojenia się błon śluzowych. Odseparowanie płata sluzówkowo-okostnowego wiąże się z nieprzyjemnymi powikłaniami pozabiegowymi. Zastosowanie kwasu hialuronowego przed szyciem ułatwia gojenie – łączenie się okostnej z kością i zmniejsza obrzęk.

Co wykazują badania

Interesujące są wyniki badań dotyczących gojenia błon śluzowych w wyniku niedostatecznego zamknięcia się ran podczas szycia. Niestety, nie zawsze jest możliwość uzyskania odpowiedniej ilości tkanki do pokrycia tkanki kostnej, błony kościozastępczej lub implantu, zwłaszcza przy implantacji natychmiastowej, gdy usunięty ząb zastępuje się od razu implantem. Pozostaje wtedy powierzchnia odsłonięta na niekorzystne środowisko jamy ustnej, co może przyczynić się do niepowodzenia zabiegu. Kwas hialuronowy tworzy skuteczną barierę bakteriologiczną. Badania wskazują, iż pokrycie odsłoniętej powierzchni gęstym żelem ze skoncentrowanym kwasem hialuronowym nie tylko osłania ranę, pokrywając ją biomembraną nierozpuszczalną dla śliny, lecz także znacznie przyspiesza wytworzenie fibryny sprzyjającej powstaniu blizny śluzówkowej. Znane są przypadki błyskawicznego gojenia się ubytków błony przy implantacji przezśluzówkowej bez szycia. Biomembrana jest wchłaniana przez otaczające tkanki w ciągu 15–25 dni. To wszystko sprawia, że preparaty z kwasem hialuronowym są niemal uniwersalne i bardzo pomocne przy zabiegach chirurgicznych w jamie ustnej.

Bakteriostatyczne właściwości kwasu są często wykorzystywane w periodontologii, gdyż liczne badania potwierdziły brak całkowitej eliminacji bakterii patogennych przy zabiegach profilaktycznych i leczniczych. Tu korzystne właściwości odtwórcze kwasu hialuronowego też są nie bez znaczenia.

Dodatkowe korzyści 

Preparaty kwasu hialuronowego szeroko stosowane w medycynie estetycznej mogą także pomóc i ułatwić prace stomatologom w leczeniu, nie tylko przyspieszając gojenie oraz łagodząc stany zapalne. Mowa tu o zaburzeniach stomatologii estetycznej, które nierzadko są widoczne nie tylko przez lekarza. Coraz częściej pacjenci wymagają, aby prace protetyczne spełniały nie tylko funkcje rehabilitacyjne i terapeutyczne, ale i estetyczne. Idealnie dopracowany przez technika most lub korona słabo prezentuje się bez współgrania z czerwienią dziąsłową. Czarne...

Pozostałe 70% treści dostępne jest tylko dla Prenumeratorów.

Co zyskasz, kupując prenumeratę?
  • Roczną prenumeratę dwumiesięcznika Forum Stomatologii Praktycznej
  • Nielimitowany dostęp do całego archiwum czasopisma
  • ...i wiele więcej!
Sprawdź

Przypisy