Dołącz do czytelników
Brak wyników

Etyka zawodowa lekarzy stomatologów

artykuły | 17 stycznia 2018 | NR 29
141

Lekarze i lekarze dentyści zobowiązani są do przestrzegania zasad etyki zawodowej. Zasady te określono w rozdziale 5 ustawy z dnia 5 grudnia 1996 r. o zawodach lekarza i lekarza dentysty (Dz. U. z 2011 r. Nr 277, poz. 1634 z późn. zm.) oraz w Kodeksie Etyki Lekarskiej. Zgodnie z przepisami Kodeksu Etyki Lekarskiej najważniejszym zadaniem lekarza jest troska o zdrowie pacjenta. Za naruszenie zasad etyki lekarskiej oraz przepisów związanych z wykonywaniem zawodu lekarza członkowie izb lekarskich podlegają odpowiedzialności zawodowej.
 

Lekarze, udzielając świadczeń zdrowotnych, służą ochronie cennych dóbr, jakimi są życie i zdrowie. Wykonywanie zawodu zaufania publicznego charakteryzuje się m.in. profesjonalizmem, zaufaniem, jakim musi być obdarzona osoba wykonująca taki zawód, oraz etosem [1]. 

Ta ostatnia cecha wystąpi, gdy stosowane są nie tylko uregulowania prawne, ale także zasady etyki. Nakaz przestrzegania godności zawodu stanowi fundament profesji lekarskiej. Wynika on zarówno z norm etycznych, jak i prawnych. Nakaz ten jest następnie rozwinięty w art. 1 ust. 2 Kodeksu Etyki Lekarskiej (zwanego dalej KEL), który zobowiązuje lekarzy „do przestrzegania praw człowieka i dbania o godność zawodu lekarskiego”. Powołany artykuł definiuje także pojęcie zasad etyki lekarskiej, które „wynikają z ogólnych norm etycznych”. Z kolei przestrzeganie ich jest nakazane prawnie. W myśl bowiem art. 4 ustawy o zawodach lekarza i lekarza dentysty (zwanej dalej UZL). Lekarz musi wykonywać swój zawód nie tylko zgodnie ze wskazaniami aktualnej wiedzy medycznej, ale także z zasadami etyki zawodowej. 

Podstawowe zasady wykonywania zawodu

Zasady etyki lekarskiej wynikają z ogólnych norm etycznych. Zobowiązują one lekarza do przestrzegania praw człowieka i dbania o godność zawodu lekarskiego. Naruszeniem godności zawodu jest każde postępowanie lekarza, które podważa zaufanie do niego. Powołaniem lekarza jest ochrona życia i zdrowia ludzkiego, zapobieganie chorobom, leczenie chorych oraz niesienie ulgi w cierpieniu. Lekarz nie może posługiwać się wiedzą i umiejętnością lekarską w działaniach sprzecznych z tym powołaniem. Najwyższym nakazem etycznym lekarza jest dobro chorego (łac. salus aegroti suprema lex esto). Lekarz zarówno w czasie pokoju, jak i wojny winien wypełniać swoje obowiązki z poszanowaniem człowieka bez względu na jego wiek, płeć, rasę, narodowość, wyznanie, przynależność społeczną, sytuację materialną, poglądy polityczne czy inne uwarunkowania. Art. 4 KEL wskazuje, że dla wypełnienia swoich zadań lekarz powinien zachować swobodę działań zawodowych, zgodnie z własnym sumieniem i współczesną wiedzą medyczną. Art. 5 z kolei podnosi, że izba lekarska jest obowiązana do czuwania nad przestrzeganiem zasad etyki i deontologii lekarskiej oraz zachowaniem godności zawodu przez wszystkich członków samorządu lekarskiego, a także do starań, aby przepisy prawa nie naruszały zasad etyki lekarskiej.

Jako podstawową wymienić należy zasadę respektowania praw pacjenta. Lekarz musi troszczyć się o dobro, w tym przede wszystkim zdrowie osoby, która zgłasza się do gabinetu. Bezpośrednio odpowiedzialny za nie jest stomatolog, choć i rola asysty jest tutaj znacząca. Odpowiednie przygotowanie gabinetu do zabiegu, dbanie o higienę, dokładność przy wykonywaniu zabiegu oraz przestrzeganie procedur, podczas np. czyszczenia narzędzi, to wszystko nie pozostaje bez wpływu na zdrowie pacjenta. Ponadto istotną kwestią jest zachowywanie poufności. Tajemnica zawodowa obejmuje wszystkie informacje dotyczące pacjenta, które są uzyskiwane w trakcie rozmowy i podczas leczenia (wyjątki od tajemnicy są wymienione w ustawach o zawodzie lekarza oraz o zawodzie pielęgniarki i położnej). 

Szczegółów dotyczących leczenia nie należy przekazywać osobom trzecim, powinny być one znane wyłącznie stomatologowi, który leczy daną osobę, oraz osobom asystującym mu w trakcie badania lub zabiegu. Za wszelkie podjęte działania lekarz stomatolog ponosi odpowiedzialność. Zawiera się w tym dokładne i sumienne wykonywanie zadań, ale także gotowość do wzięcia odpowiedzialności za popełnione błędy. Istotna jest również świadomość, że każda czynność wykonywana w gabinecie stomatologicznym ma znaczenie dla zdrowia i bezpieczeństwa pacjentów. Poza wyżej wymienionymi ważne są również takie elementy, jak sposób zachowywania się podczas pracy, czystość i schludność, organizacja czasu pracy, a także postępowanie z pacjentem w trakcie rozmowy oraz leczenia. 

Etapy postępowania przed sądem lekarskim 

Postępowanie w zakresie odpowiedzialności zawodowej lekarzy i lekarzy dentystów toczy się na podstawie przepisów rozdziału 5 ustawy o izbach lekarskich (ustawa z dnia 2 grudnia 2009 r., Dz. U. Nr 219, poz. 1708 z późn. zm., dalej UIL). Do prowadzania postępowań uprawieni są rzecznicy odpowiedzialności zawodowej oraz sądy lekarskie. Zgłoszenia dotyczące przewinień zawodowych kierowane są do okręgowego rzecznika odpowiedzialności zawodowej. Po wstępnym zbadaniu podejmuje on decyzję, czy dana sprawa powinna zostać skierowana do sądu lekarskiego. W pierwszej instancji orzeka okręgowy sąd lekarski, natomiast w instancji odwoławczej Naczelny Sąd Lekarski.

Sąd lekarski jest podmiotem weryfikującym, czy lekarze stosują się do norm. Podmiot ten został zobowiązany do upowszechniania zasad etyki lekarskiej oraz dbania o ich przestrzeganie. Stronami w postępowaniu są pokrzywdzony, 
lekarz, którego dotyczy postępowanie lub obwiniony, oraz rzecznik odpowiedzialności zawodowej. W toku postępowania, zarówno lekarz, jak i pacjent mogą korzystać z pomocy pełnomocnika (obrońcy), którym może być radca prawny, adwokat lub inny lekarz.

Całe postępowanie podzielone jest na następujące etapy:

  • czynności sprawdzające, 
  • postępowanie wyjaśniające, 
  • postępowanie przed sądem lekarskim,
  • postępowanie wykonawcze.

Najważniejszymi etapami, z punktu widzenia ustalenia odpowiedzialności zawodowej, są postępowanie wyjaśniające oraz postępowanie przed sądem lekarskim. W trakcie czynności sprawdzających osoba składająca skargę może zostać przesłuchana w charakterze świadka. Celem postępowania wyjaśniającego jest przede wszystkim ustalenie najważniejszych okoliczności sprawy, sprawdzenie, czy doszło do przewinienia zawodowego oraz ustalenie ewentualnego obwinionego. Obwinionym zaś jest lekarz, wobec którego rzecznik odpowiedzialności zawodowej wydał postanowienie o przedstawieniu zarzutów lub przeciwko któremu skierował do sądu lekarskiego wniosek o ukaranie. Nie zawsze zatem lekarz uzyska w trakcie postępowania status obwinionego.

Wniosek o ukaranie jest warunkiem wszczęcia postępowania przed sądami lekarskimi. Można go porównać do aktu oskarżenia w postępowaniu karnym. Sam wniosek powinien zawierać elementy formalne wyszczególnione w ustawie. O skierowaniu wniosku do właściwego sądu lekarskiego rzecznik odpowiedzialności zawodowej zawiadamia pokrzywdzonego, obwinionego lekarza i właściwą okręgową radę lekarską.

Członkowie sądów lekarskich orzekają na podstawie swego przekonania, opartego na swobodnej ocenie całokształtu dowodów zebranych w toku postępowania, uwzględniając okoliczności przemawiające zarówno na korzyść, jak i na niekorzyść obwinionego lekarza. Sąd lekarski i rzecznik odpowiedzialności zawodowej czuwają, aby w toku postępowania jego uczestnicy nie ponieśli szkody z powodu nieznajomości przepisów prawa i w tym celu udzielają im niezbędnych informacji i wyjaśnień.
Rozprawa przed sądem lekarskim jest jawna dla członków samorządu lekarskiego, chyba że zachodzi przewidziany przepisami Kodeksu postępowania karnego przypadek uzasadniający wyłączenie jawności. Wówczas mogą być obecne na rozprawie, oprócz osób biorących udział w postępowaniu, po dwie osoby wskazane przez rzecznika odpowiedzialności zawodowej i obwinionego lekarza. Jeżeli jest kilku obwinionych lekarzy, każdy z nich może żądać pozostawienia na sali rozpraw po jednej osobie. Właściwy do rozpoznania sprawy jest sąd lekarski okręgowej izby lekarskiej, której obwiniony jest członkiem w chwili wszczęcia postępowania. 

Pokrzywdzonemu, obwinionemu lekarzowi oraz rzecznikowi odpowiedzialności zawodowej przysługuje odwołanie od orzeczenia okręgowego sądu lekarskiego, które może skierować w terminie 14 dni do Naczelnego Sądu Lekarskiego. Naczelny Sąd Lekarski może orzeczenie utrzymać w mocy, uchylić albo zmienić.

Od prawomocnego orzeczenia Naczelnego Sądu Lekarskiego stronom, ministrowi zdrowia i prezesowi Naczelnej Rady Lekarskiej przysługuje w terminie 2 miesięcy kasacja do Sądu Najwyższego.

Oprócz stron kasację wnieść może ponadto prezes Naczelnej Rady Lekarskiej i minister zdrowia. Orzeczenie Sądu Najwyższego definitywnie kończy postępowanie w zakresie odpowiedzialności zawodowej. Według ustawy, kasacja powinna zostać sporządzona i podpisana przez radcę prawnego lub adwokata. 

W przypadku braku stwierdzenia popełnienia przewinienia, sąd lekarski uniewinnia obwinionego. W niektórych przypadkach postępowanie podlega umorzeniu. 

Naczelna Rada Lekarska prowadzi Rejestr Ukaranych Lekarzy i Lekarzy Dentystów Rzeczypospolitej Polskiej. Jest on jawny dla osób i podmiotów, które wykażą interes prawny.

Obowiązuje zasada wzajemnej niezależności prowadzenia postępowań z zakresu odpowiedzialności zawodowej lekarzy oraz odpowiedzialności karnej i cywilnej. Oznacza to, że niezależnie od postępowania toczącego się przed organami samorządu lekarskiego, pokrzywdzony lub – w wypadku czynów, których popełnienie ścigane jest z urzędu – prokurator mogą domagać się pociągnięcia lekarza, który dopuścił się błędu lekarskiego, do odpowiedzialności karnej, o której orzekać będzie sąd powszechny. 

W postępowaniu cywilnym zaś poszkodowany/pokrzywdzony może się domagać odszkodowania lub zadośćuczynienia za doznaną szkodę/krzywdę.

Rodzaje kar 

W przypadku lekarzy nieprzestr...

Pozostałe 70% treści dostępne jest tylko dla Prenumeratorów.

Co zyskasz, kupując prenumeratę?
  • Roczną prenumeratę dwumiesięcznika Forum Stomatologii Praktycznej
  • Nielimitowany dostęp do całego archiwum czasopisma
  • ...i wiele więcej!
Sprawdź

Przypisy