Dołącz do czytelników
Brak wyników

Temat numeru

23 kwietnia 2018

NR 38 (Maj 2017)

Higiena jamy ustnej i profilaktyka skutków ubocznych terapii onkologicznych
u chorych na nowotwory

0 178

Problem utraty włosów w konsekwencji terapii onkologicznej jest powszechnie znany. Nawet pomimo bardzo dużej szansy na odzyskanie włosów w krótszym lub dłuższym czasie po leczeniu nowotworu wzbudza dużo większe emocje (obawy, troski) u pacjentów, niż nieodwracalne skutki uboczne pojawiające się w konsekwencji chemioterapii i/lub radioterapii w jamie ustnej. 

Przyczyny tego stanu rzeczy upatrywać można w braku świadomości społecznej, że w ogóle można spodziewać się jakichkolwiek objawów ubocznych w obrębie jamy ustnej podczas walki z rakiem, a także w marginalizowaniu problemu przez sam personel medyczny, jak i bagatelizowaniu przez wszystkich znaczenia, w szerokim tego słowa znaczeniu, uzębienia i całej jamy ustnej dla zdrowia ogólnego. 

A problemy w jamie ustnej podczas leczenia onkologicznego są tym bardziej poważne i dokuczliwe, im większe zaniedbania i braki w higienie wykazywał pacjent przed rozpoczęciem walki z nowotworem. Zależą one też od rodzaju chemioterapii i miejsca naświetlania promieniami rentgenowskimi (RTG). Dlatego tak ważne jest, by wszyscy chorzy onkologiczni zostali przygotowani i poinstruowani w gabinecie stomatologicznym, na wypadek pojawienia się skutków ubocznych terapii w jamie ustnej. Statystyki mówią bowiem o ubocznych skutkach stomatologicznych nawet u 80% chorych poddanych leczeniu onkologicznemu. 

Najpowszechniejsze objawy uboczne 

Najczęściej pacjenci uskarżają się na uczucie suchości w jamie ustnej, pieczenie błony śluzowej policzków, języka, ból w związku z powstałymi nadżerkami i owrzodzeniami, ranami na dużej powierzchni śluzówki, które sięgają w zaawansowanych stanach nawet do gardła i odczuwane są podczas połykania śliny, mówienia, najmniejszego ruchu języka i w trakcie spożywania posiłków. Najmniejszy uraz wywołany twardszym pokarmem lub szczotkowaniem zębów to ryzyko rozwoju u chorego trudnej do zagojenia, bolącej i piekącej nadżerki, szybko rozprzestrzeniającej się i przekształcającej w owrzodzenie. Pacjenci użytkujący protezy (szczególnie te dysfunkcyjne, wieloletnie) cierpią dodatkowo na infekcję grzybiczą, natomiast ci, którzy posiadają własne uzębienie, są świadkami rozkruszania się, łamania, a w końcu utraty wielu zębów.

Przygotowanie jamy ustnej przez stomatologa

Biorąc pod uwagę wyniki ostatnich badań epidemiologicznych dotyczących stanu zdrowia jamy ustnej Polaków, zważając też na fakt, że wiele ze diagnozowanych nowotworów ma związek z brakiem zachowań prozdrowotnych pacjenta (np. nałóg palenia papierosów), można założyć, że diagnoza kwalifikująca do leczenia onkologicznego zastaje jamę ustną (statystycznego) pacjenta w stanie wymagającym kompleksowego leczenia stomatologicznego i edukacji w zakresie podstawowych zasad higieny jamy ustnej. 

Stan zdrowia jamy ustnej dorosłych Polaków jest bowiem jednym z najgorszych w Europie. Odsetek bezzębia pozostaje jednym z najwyższych, a najczęstszą przyczyną wizyty u stomatologa wciąż jest ból. 

Obserwacje potwierdziły też, że brak zachowań prozdrowotnych względem jamy ustnej starszych Polaków (tych częściej chorujących na nowotwory) wynika z niskiego poziomu elementarnej wiedzy z zakresu profilaktyki stomatologicznej i niskiego statusu ekonomicznego.

Przygotowanie jamy ustnej przez stomatologa, wraz z wprowadzeniem rygorystycznej i sumiennej, codziennej higieny, to szansa na uniknięcie lub znaczne złagodzenie skutków ubocznych chemioterapii lub naświetlania promieniami RTG. Zadaniem stomatologa jest:

  • wyeliminowanie wszystkich źródeł infekcji: usunięcie pozostawionych korzeni zębów, usunięcie tych zębów, które w prognozie krótkoterminowej mogłyby przysporzyć trudności i wymagać leczenia (zęby zniszczone z głęboką próchnicą, w zaawansowanym stadium parodontozy, ze zmianami okołowierzchołkowymi),
  • usunięcie wszelkich źródeł możliwych urazów (wygładzenie ostrych brzegów siecznych, będących np. efektem patologicznego starcia, usunięcie złogów kamienia),
  • wyleczenie stanu zapalnego dziąseł,
  • usunięcie niecałkowicie wyrzniętych trzecich trzonowców z ryzykiem pericoronitis,
  • odbudowa zniszczonych próchnicą koron zębów,
  • zdjęcie stałego aparatu ortodontycznego (jeśli pacjent jest w trakcie leczenia ortodontycznego), 
  • wdrożenie fluoryzacji,
  • korekta/podścielenie lub wymiana na nowe, funkcjonalne, ruchome uzupełnienie protetyczne.

Bardzo cenna na tym etapie jest ścisła współpraca między stomatologiem a prowadzącym onkologiem, przekazywanie na bieżąco informacji, np. o wynikach badań ogólnych krwi, czasie rozpoczęcia terapii przeciwnowotworowej, prognozie czy aktualnie zlecanych lekach.

Zabiegi chirurgiczne w jamie ustnej powinny zostać wykonane najpóźniej na 1 tydzień przed rozpoczęciem chemioterapii i na 2 tygodnie przed rozpoczęciem radioterapii.

Higiena jamy ustnej

Prawidłowo przeprowadzony instruktaż codziennej higieny jest w stanie skutecznie zredukować nasilenie i czas trwania skutków ubocznych terapii onkologicznej. 

Zalecana jest miękka (nawet bardzo miękka/pooperacyjna) szczoteczka do zębów. Bywa, że stan ogólny pacjenta (np. po zabiegu chirurgicznym) nie pozwala na skuteczne stosowanie przez niego manualnej szczoteczki. Aktualnie dostępnych jest szereg elektrycznych szczoteczek, które ułatwiają dokładne oczyszczenie wszystkich powierzchni zębów. Stają się one bardzo pomocne dla najbliższych choremu, którzy mogą w ten sposób pomóc mu w utrzymaniu higieny i tym samym zwiększeniu komfort...

Pozostałe 70% treści dostępne jest tylko dla Prenumeratorów.

Co zyskasz, kupując prenumeratę?
  • Roczną prenumeratę dwumiesięcznika Forum Stomatologii Praktycznej
  • Nielimitowany dostęp do całego archiwum czasopisma
  • ...i wiele więcej!
Sprawdź

Przypisy