Dołącz do czytelników
Brak wyników

Z codziennej praktyki

15 czerwca 2018

NR 41 (Listopad 2017)

Diagnostyka i leczenie zatok szczękowych
w aspekcie leczenia implantologicznego

0 176

Zatoki to wypełnione powietrzem dwoiste przestrzenie, rozmieszczone symetrycznie wokół nosa i oczu. Zatoki przynosowe są parzyste, podwójne i składają się z:

  • dwóch zatok czołowych, 
  • dwóch szczękowych,
  • błędnika sitowego (komórki sitowe),
  • dwóch zatok klinowych. 

Zatoki przynosowe w pewnym sensie stanowią przedłużenie jam nosa. Największe objętościowo są zatoki szczękowe znajdujące się po obu stronach nosa. Ich pojemność wynosi ok. 15 ml, ściana górna stanowi dno oczodołu, ściana przednio-dolna graniczy z zębami górnymi. 

Zatoki czołowe zlokalizowane są mniej więcej nad oczami, pozostałe są umiejscowione głębiej (za nasadą nosa). Z reguły zatoki powinny mieć dobry kontakt z jamą nosową poprzez kompleks ujściowo-przewodowy. 
 

Funkcje zatok 

Silna konstrukcja twarzoczaszki – puste, jamiste przestrzenie sprawiają, że konstrukcja czaszki jest lekka i odporna na urazy, dzięki czemu dobrze chroni mózg. Zatoki wytwarzają rezonans dźwiękowy, który moduluje i wzmacnia dźwięki głosowe, podobnie rezonując jak np. wnętrze skrzypiec wobec strun. 

Wymiana cieplna – zatoki, a konkretnie ich jamy powietrzne, wspomagają wymianę cieplną pomiędzy zazwyczaj chłodniejszym powietrzem a krwią. Dzięki temu zatoki wraz z jamą nosową chłodzą mózgowie, które w ten sposób oddaje duży nadmiar ciepła (wytwarza ok. 15% ciepła wytwarzanego przez organizm). Ważnym elementem w tej wymianie cieplnej jest podgrzanie zimnego powietrza wdychanego do oskrzeli i pęcherzyków płucnych do odpowiedniej temperatury.

Ogrzewanie i nawilżanie powietrza – powietrze wdychane przez nos ogrzewa się i nawilża, stając się parą nasyconą o temperaturze ciała. O ile oddychanie przez usta nie jest w stanie wysycić powietrza wodą więcej niż do 70% wilgotności względnej, o tyle oddychanie nosem zbliża ten wskaźnik do pożądanej dla pęcherzyków płucnych wartości 95% (powietrze w jamie nosowej poddawane jest ponadto procesowi oczyszczania). Wszystkie te zadania są możliwe do realizacji tylko w przypadku zdrowego nosa, jam nosa i zatok przynosowych. Wystarczy powiedzieć, że nos w ciągu doby musi nawilżyć ok. 10 tys. litrów powietrza do wilgotności 95%. Umożliwia to odpowiednia budowa anatomiczna struktur nosa oraz transport śluzówkowo-rzęskowy i cykl nosowy.

Samooczyszczanie się zatok – błona śluzowa zatok, podobnie jak śluzówka nosa, wyposażona jest w samooczyszczający się mechanizm śluzowo-rzęskowy i wytwarza duże ilości wydzieliny śluzowej, która nawilża nabłonek i zbiera zanieczyszczenia. Wiosłujący, wahadłowy ruch rzęsek pokrywających komórki nabłonka migawkowego, którym wysłane są zatoki przynosowe, powoduje przymusowe wydalanie wydzieliny z zatok poprzez wąskie szczelinowate ujścia znajdujące się w jamach nosa – na zewnątrz. 

 

Jak zaczyna się choroba

Zatoki zamieszkują użyteczne fizjologicznie i chorobotwórcze bakterie, w tym np. chorobotwórcze paciorkowce ropne typu A Streptococcus pneumoniae typu A, a także Haemophilus influenzae. U zdrowego człowieka liczebność bakterii skutecznie kontroluje sprawny układ odpornościowy. Każda infekcja wirusowa (przeziębieniowa, grypowa itp.) wywołuje stan zapalny oraz obrzęk błony śluzowej nosa i zatok. Obrzęk śluzówki zamyka stopniowo drożne dotąd połączenia zatok z jamą nosową. Powoduje to powstanie podciśnienia w zatokach wskutek szybkiego przepływu powietrza jamą nosową.

Zdj. 1. Umiejscowienie zatok

Nadkażenie bakteryjne zatok

Podciśnienie w zatokach sprzyja wnikaniu do nich obecnych w śluzówce nosa wirusów i bakterii, np. w czasie kichania czy wydmuchiwania nosa. Niewydalana, zbierająca się wydzielina staje się pożywką dla bakterii. Namnażaniu się drobnoustrojów sprzyjają temperatura i wilgotność powietrza w jamach zatok, toteż szybko dochodzi do ich nadmiernego rozwoju i ucisku na otaczające tkanki. Intensywne namnażanie się chorobotwórczych bakterii wywołuje rozwój zapalenia, gorączki oraz uszkodzenia nabłonka śluzówki zatok. 

Rozrost chorobotwórczych bakterii wywołuje ostre objawy zapalne i ból. Do najczęstszych dolegliwości należą: bóle głowy, twarzy, ropna wydzielina z nosa, złe samopoczucie ogólne. Zapalenie zatok przynosowych może obejmować tylko zatoki szczękowe i być wywołane np. przez infekcję zębów i okostnej (tzw. zapalenie zębopochodne). W praktyce medycznej wyróżnia się najczęściej trzy typy przebiegu choroby, ze względu na okres jej trwania i skuteczność leczenia: 

  • ostre zapalenie zatok – trwające do 3 tygodni (dzięki skutecznemu leczeniu lub samowyleczeniu),
  • ostre zapalenie nawracające (niekiedy wyróżnia się podostre zapalenie, trwające od 3 tygodni do 3 miesięcy),
  • przewlekłe zapalenie zatok – gdy zapalenie trwa powyżej 3 miesięcy, a leczenie farmakologiczne jest nieskuteczne. 

Leczenie przewlekłego zapalenia zatok 

Stosuje się:

  • leczenie farmakologiczne,
  • leczenie chirurgiczne.

Leczenie chirurgiczne znajduje zastosowanie, gdy stwierdza się trwałe zmiany chorobowe, np. patologiczne zmiany w zatokach, wady budowy nosa i zatok itp...

Pozostałe 70% treści dostępne jest tylko dla Prenumeratorów.

Co zyskasz, kupując prenumeratę?
  • Roczną prenumeratę dwumiesięcznika Forum Stomatologii Praktycznej
  • Nielimitowany dostęp do całego archiwum czasopisma
  • ...i wiele więcej!
Sprawdź

Przypisy