Dołącz do czytelników
Brak wyników

Przykład standardu profilaktyki po ekspozycji zawodowej
na krew i materiał potencjalnie zakaźny (IPIM)

artykuły | 1 lutego 2019 | NR 44
191

Standard jest zbiorem zasad postępowania związanych z narażeniem pracowników na zakażenie drobnoustrojami, m.in.: HIV,
HBV, HCV na skutek kontaktu z krwią i materiałem potencjalnie zakaźnym (IPIM) w trakcie wykonywania pracy zawodowej. 
DEFINICJE 
Ekspozycja zawodowa – ekspozycja na materiał potencjalnie zakaźny, do której doszło w związku z wykonywaną pracą (uszkodzenie skóry – zakłucie, skaleczenie; zachlapanie błon śluzowych, skóry uszkodzonej lub nieuszkodzonej; ugryzienia).
Materiał potencjalnie zakaźny – płyn ustrojowy lub tkanka, w których mogą znajdować się cząstki infekcyjne w ilości wystarczającej do transmisji zakażenia.
Materiał niezakaźny – płyn ustrojowy lub tkanka, w których dany drobnoustrój nie występuje lub nie opisano możliwości transmisji zakażenia.
Pracownik (osoba wykonująca pracę): wszystkie osoby pracujące pod kierownictwem lub nadzorem pracodawców w sektorze opieki zdrowotnej, czyli osoby będące pracownikami w rozumieniu przepisów prawa pracy oraz osoby: zatrudnione na podstawie umów cywilno-
-prawnych (lekarze konsultanci, lekarze i pielęgniarki zatrudnione w formie umowy zlecenia do pełnienia dyżurów).
POSTĘPOWANIE NIESWOISTE
Po ekspozycji przezskórnej należy:
nie tamować krwi ani jej nie wyciskać,
przemyć ranę pod bieżącą wodą, można umyć mydłem,
po zachlapaniu błon śluzowych materiałem potencjalne zakaźnym przepłukać błony śluzowe obficie wodą lub solą fizjologiczną,
w przypadku ekspozycji zawodowej – 
zdarzenie należy zgłosić przełożonemu i odnotować w dokumentacji,
niezwłocznie należy zgłosić się do ośrodka specjalistycznego celem wykonania badań i kwalifikacji do profilaktyki swoistej,
gdy źródło ekspozycji jest znane, należy zabezpieczyć krew źródła do badań, jeśli jest to niemożliwe, skierować źródło na badania do ośrodka specjalistycznego zajmującego się profilaktyką poekspozycyjną. Jeżeli 
osoba będąca źródłem ekspozycji jest przytomna, powinna wyrazić pisemną zgodę na badania. Gdy źródłem ekspozycji jest osoba nieletnia poniżej 16. roku życia, zgodę na badania wyrażają opiekunowie prawni, a w wieku 16−18 lat – opiekunowie prawni i badany. W przypadku ekspozycji pracowników medycznych badania w kierunku zakażenia HIV, HBV i HCV mogą być wykonane w macierzystym zakładzie pracy, jeśli nie opóźni to czasu od ekspozycji do wdrożenia profilaktyki poekspozycyjnej,
dostarczenie dodatkowych informacji na temat źródła mogących mieć wpływ na podjęcie decyzji o wdrożeniu profilaktyki.
WIZYTA KWALIFIKUJĄCA DO PROFILAKTYKI (WIZYTA 0)
W czasie wizyty 0 należy:
ocenić ekspozycję pod kątem ryzyka transmisji HIV, HBV i HCV,
ustalić wskazania do profilaktyki zakażenia HIV i HBV oraz jej wdrożenie,
wykonać badania wymienione w tabeli 2,
w przypadku źródła HIV(+) pozyskać informacje na temat statusu zakażenia HIV (stosowanie leków ARV obecnie i w przeszłości, wysokość wiremii HIV, liczba limfocytów CD4, wyniki badań lekooporności, jeśli były wykonywane) oraz chorób wskaźnikowych.

Nie zaleca się dodatkowego wykonywania badań molekularnych ani testów lekooporności w przypadku źródła HIV(+) leczonego ARV w związku z postępowaniem poekspozycyjnym ze względu na zbyt długi czas oczekiwania na wyniki tych badań.
Profilaktykę należy podać zgodnie 
z wymienionymi zaleceniami także 
w sytuacjach, w których źródło ekspozycji jest skutecznie leczone antyretrowirusowo (HIV-RNA w krwi – niewykrywalny).
Czas wdrożenia profilaktyki lekowej
Maksymalny czas wdrożenia profilaktyki poekspozycyjnej to 24 godziny (jak najszybciej), a w przypadku ekspozycji wysokiego ryzyka do 72 godzin.
Często nie jest znany status źródła 
w momencie ekspozycji, zalecane jest więc, aby w przypadku ekspozycji wysokiego ryzyka profilaktykę wdrożyć jak najszybciej. Należy zweryfikować i ewentualnie odstawić leczenie po uzyskaniu negatywnego wyniku badania HIV u źródła. 
Czas trwania profilaktyki
Leczenie profilaktyczne po ekspozycji należy stosować przez 28 dni.
Schematy lekowe
Podstawowy:
1) TDF/FTC (tenofowir/emtrycytabina) + LPV/r (lopinawir + dawka wzmacniająca rytonawiru) lub
2) AZT/3TC + LPV/r (lopinawir + dawka wzmacniająca rytonawiru), lub
3) 3TC (lamiwudyna) + TDF (tenofowir) + LPV/r (lopinawir + dawka wzmacniająca rytonawiru).

W przypadku przeciwwskazań do stosowania LPV/r jako trzeci lek zaleca się zastosowanie RAL (raltegrawir).

Finansowanie
Zgodnie z obowiązującą ustawą o zapobieganiu oraz zwalczaniu zakażeń i chorób zakaźnych u ludzi (Dz. U. z 2008 r. Nr 234, poz. 1570) profilaktyka poekspozycyjna w przypadku ekspozycji zawodowych jest finansowana przez pracodawcę lub zlecającego pracę.
Monitorowanie terapii lekami ARV (toksyczność leków)
W przypadku zalecenia profilaktyki lekami ARV wskazane jest przeprowadzenie dodatkowych wizyt i badań celem monitorowania toksyczności zastosowanych leków.
Wizyta i badania kontrolne oceniające toksyczność stosowanego leczenia (morfologia, AspAT, ALAT, diastaza, kreatynina, inne według uznania) powinny odbyć się w drugim tygodniu 
stosowania profilaktyki ARV oraz w innym terminie, jeśli jest to konieczne.
Monitorowanie skuteczności profilaktyki zakażenia hiv
Zalecane jest wykonywanie testów 
IV generacji opartych na oznaczeniu przeciwciał anty-HIV i antygenu p24 (testy typu HIV-DUO).
Test należy wykonać w 6., 12. i 24. tygodniu po ekspozycji. Jeśli nie stosowano profilaktycznie leków ARV, wystarczy...

Pozostałe 70% treści dostępne jest tylko dla Prenumeratorów.

Co zyskasz, kupując prenumeratę?
  • Roczną prenumeratę dwumiesięcznika Forum Stomatologii Praktycznej
  • Nielimitowany dostęp do całego archiwum czasopisma
  • ...i wiele więcej!
Sprawdź

Przypisy