Dołącz do nas

Praktyczna stomatologia

Autor Aluchna Marcin

Ergonomia w gabinecie – okiem stomatologa

Zagadnienia ergonomii w codziennej pracy lekarza stomatologa to wbrew pozorom złożona kwestia.

Jest to naturalna konsekwencja konieczności uwzględnienia wielu zmiennych, jakie występują podczas wykonywania zabiegów. Prosta pozornie kwestia ułożenia pacjenta prostą pozostaje wyłącznie dla młodych i zdrowych. W praktyce coraz częściej napotyka się na ograniczenia wymuszające dokonywanie stosownych adaptacji. Oczywiście pozycja operatora to tylko jeden z elementów, ale właśnie na tym pragnę skupić uwagę.

Wielokrotnie spotykam się z opinią typu „kupiłem doskonały stołeczek i teraz pracuję ergonomicznie”. Na przykładzie czterech odmiennych w konstrukcji krzeseł produkowanych przez firmę BQE chciałbym wskazać metodę pozwalającą na wybór tego optymalnego do określonych potrzeb. Oczywiście pracować można na każdym z nich, ale jeśli praca ma być miła, lekka, a krzesło nie tylko podpierać, ale i „wspierać”, to warto podkreślić szczególne predyspozycje każdego z nich. Wspólną częścią wszystkich typów jest stabilna podstawa z kółkami i teleskopy o różnej długości do wyboru, odpowiedzialne za ustawianie wysokości.

Zdj. 1. Krzesło BackUp zapewnia wygodną pozycję podczas długotrwałej statycznej pracy
Zdj. 2. Warunkiem powodzenia jest jednak prawidłowe ustawienie wszystkich elementów. Zbyt niskie ustawienie okularów mikroskopu wymusza pochylenie. „Pochylenie nad problemem” to jednak nie to samo


Krzesła BackUp™ zaprojektowano z myślą o długotrwałej pracy w stałej pozycji. Pierwsze skojarzenie to praca z wykorzystaniem mikroskopu. Praca w lupach również może trwać długo, ale tu operator ma już możliwość zmiany pozycji pracy dzięki temu, że układ optyczny jest zsynchronizowany z jego głową, a nie tak jak w przypadku mikroskopu, gdy stanowi odrębny element. Wygodne siedzisko i stabilne, szerokie podparcie pozwalają na uzyskanie komfortowej pozycji. Możliwość adaptacji kąta pochylenia brzegu siedziska ułatwia adaptację do wzrostu i pozycji operatora. Istotnego znaczenia nabiera możliwość zmniejszenia obciążenia pasa barkowego dzięki ruchomym podparciom. Krótki opis wskazuje na liczbę koniecznych, indywidualnych dla każdego regulacji ustawień. Dodatkowo część z nich musi być dostosowana do każdego kolejnego zabiegu. Przy założeniu, że ten sam operator będzie pracował przy mikroskopie, w lupach lub okularach, to w każdej z tych sytuacji będzie przyjmować nieco inną pozycję. Jeśli do tego dodać możliwy wybór układu soczewek progresywnych i/lub kąt ustawienia teleskopu w lupach, to mamy kolejne czynniki determinujące pozycję głowy operatora. Zatem dla tego krzesła regulowana jest wysokość siedziska, jego kąt nachylenia, wysokość podparcia (względem siedziska) oraz jego stopień docisku do pleców, a także kąt pochylenia przedniej części siedziska odpowiedzialny za podparcie ud oraz wysokość i długość podłokietników (podparcie dla przedramion).

Zdj. 3. Krzesło CorrectSit™, ukształtowanie siedziska pozwala na przyjęcie bardziej spionizowanej postawy


Ten ostatni element jest opcjonalny, ale proszę sobie przypomnieć, jak lekko czuje się ssak lądowy podczas pływania w zasolonej wodzie – zdjęcie ciężaru z ramion jest nie do przecenienia. 
Kolejne krzesła to ErgoSolex™ (zdj. 6) i podobny do niego model CorrectSit™ (zdj. 4, 5). Oba mają taki sam zakres regulacji i mogą być wyposażone w jeden z trzech rodzajów podpórki: małą, średnią lub comfort. Warto jednak zaznaczyć, że mówimy o podpórce, a nie o oparciu. Zasadą ma być stymulowanie pozycji kręgosłupa a nie bierne opieranie się. W praktyce im mniejsza podpórka, tym większa swoboda pracy, ale i mniejszy brak tolerancji dla błędów postawy. Istotną różnicą jest dla tych krzeseł kształt siedziska, który w przypadku ErgoSolex™ jest mocniej wycięty w przedniej części. To krzesło jest bardzo wygodne podczas pracy w pozycji prawie stojącej, a zatem bardzo przydatne dla osób niższych oraz preferujących wysoką, prawie stojącą postawę. Doskonale spisuje się jako krzesło dla asysty. W połączeniu z możliwością wsparcia podłokietnikami zyskujemy przyjazny instrument do wykonywania długotrwałych precyzyjnych zabiegów. Na koniec pozostawiłem najciekawsze konstrukcyjnie, ale również najbardziej wymagające krzesło: Dynamic®.

Zdj. 4. Po ustawieniu można sprawdzić prawidłowość postawy…
Zdj. 5. … lub skupić się nad zabiegiem, zapominając o własnym bezpieczeństwie. Wygodne siedzenie to jeszcze nie ergonomia

Sam kształt siedzenia jest identyczny jak w modelu CorrectSit™ – tutaj również możemy w pełni regulować wysokość siedziska oraz punkt i moc podparcia pleców. Najważniejszym elementem jest jednak mechanizm dźwigni nastawnej modyfikującej położenie oparcia w zależności od miejsca obciążenia siedziska.
Obrazowo powiedzieć można, że delikatne pochylenie do przodu (pozycja aktywna) wywołuje cofanie się oparcia. Pozycja bierna – przesunięcie obciążenia do tyłu na siedzisku – na zasadzie dźwigni przemieszcza podparcie do przodu, zapewniając delikatne podparcie, którego celem jest stymulowanie prawidłowej postawy. Parafrazując III zasadę Newtona „akcji i reakcji”, masa siedzącego na krześle przekłada się na siłę wywieraną przez podparcie. W praktyce musi być ona regulowana i dostosowana do ciężaru użytkownika. Ponieważ od jakiegoś czasu korzystam z takiego stołka, dodam, że choć jest bardzo wygodny i „motywujący”, to precyzyjne ustawienie i umiejętne siadanie wymagają zarówno zrozumienia, jak i pewnego doświadczenia. W zakresie doboru wielkości podparcia, odczucia sugerują, że mniejsze jest doskonałe dla tych, którzy pracują wyłącznie na 12, a osoby, które „czasem uciekają na bok”, pewniej będą się czuły przy podparciu średnim lub pełnym – comfort. Wszystkie prezentowane krzesła umożliwiają zachowanie wygodnej pozycji z otwartym kątem w stawach kolanowych (za optymalny uznaje się 110o), co oczywiście zależne jest od ustawień, jakie stworzy operator. Należy również pamiętać o wpływie takiej pozycji na swobodę pracy przepony, czyli komfort oddychania. Fizjologia i ergonomia są tutaj zgodne – od stóp począwszy, poprzez kąt w stawach kolanowych i prawidłową pozycję kręgosłupa, a na ustawieniu głowy kończąc; warto odetchnąć i to pełną piersią. 

Zdj. 6. Praca z podparciem dla przedramion to prawdziwa lekkość i pozostaje tylko skojarzenie z cytatem „Kto mi dał skrzydła?”
Zdj. 7. Praca na stołku Dynamic to zupełnie nowe doznania. Swoboda ruchu i naturalna pozycja podczas pracy w pozycji aktywnej…
Zdj. 8. … a w pozycji biernej delikatne odchylenie do tyłu i już napotykamy wsparcie dla kręgosłupa na odpowiedniej wysokości

Własne w tej materii doświadczenia i pragnienie przekazania rzetelnej informacji skłania do zwrócenia uwagi na kilka elementów. Aby prawidłowo pracować w optymalnej pozycji, konieczna jest synchronizacja elementów składowych, zatem warto zwracać uwagę na „odległość dobrego widzenia”. Badanie wzroku i dobranie prawidłowych parametrów optyki to oczywiście podstawa. Jeśli decydujemy się na nowy stołek, który ma pozwolić na zmniejszenie obciążeń dla naszego kręgosłupa, to warto i ten filar poddać okresowej kontroli. 

Zdj. 9. Krzesło doskonale spisuje się przy prawidłowej postawie
Zdj. 10. Często jednak spotyka się sytuacje utrwalonej pracy w pozycji „zwis ozdobny nad pacjentem”. Tu trudno będzie o znalezienie odpowiedniego stołka

I kolejne, choć może trywialne spostrzeżenie: zanim dokona się zakupu, warto określić własne oczekiwania i sprawdzić, czy pokrywają się ze specyfikacją nowego produktu. Dotyczy to zarówno stołka, jak i praktycznie każdego elementu wyposażenia. Żaden sprzęt nie zapewni nam bezpieczeństwa, jeśli nie będziemy prawidłowo z niego korzystać. A swoją drogą, jak niezwykłe to czasy, jeśli pamięta się trójnogi stołek z „kręconą” regulacją wysokości, a obecnie można precyzyjnie regulować wartość siły docisku podparcia. 
Dołączone do artykułu zdjęcia wykonywane były podczas jednej z konferencji, kiedy to rozmowy przy stoisku stały się inspiracją do powstania tego tekstu. Mam nadzieję, że choć w części zobrazują one omawiane zagadnienia. Zainteresowani będą mieli okazje do „wypróbowania” wszystkich typów opisanych krzeseł podczas konferencji D4D w październiku. Serdecznie zapraszam, dziękując firmie Getwell za udostępnienie krzeseł i materiałów.

  • Minimalnie inwazyjne procedury protetyczne. Analiza przypadku klinicznego

  • Rak jamy ustnej: bezpłatne badania dla Poznaniaków podczas CEDE 2018