Dołącz do czytelników
Brak wyników

Ekspert testuje

11 marca 2020

NR 55 (Marzec 2020)

Płukać czy nie płukać oto jest pytanie

21

Zmiana poglądów dotyczących wskazań do stosowania preparatów – płynów do płukania jamy ustnej – uległa w ostatnim czasie istotnym modyfikacjom. Uznaje się obecnie, że płyny do płukania jamy ustnej stanowić powinny nie tylko integralny element codziennych zabiegów higienicznych, ale są też skuteczną formą zmniejszania ryzyka bakteriemii występującej podczas prowadzenia zabiegów stomatologicznych. Uzyskana dzięki takiemu postępowaniu forma zabezpieczenia pozwala, a nawet obliguje do ograniczania stosowania antybiotyków ze wszystkimi niepożądanymi efektami ich stosowania, co opisane zostało w artykule „Modyfikowanie mikrobioty, czyli aktualne zalecenia w zakresie opieki stomatologicznej” (Forum Stomatologii Praktycznej, styczeń/luty 1/2020).

Określenie „płyny do płukania jamy ustnej”obejmuje szeroką gamę preparatów o różnym składzie, a co za tym idzie – odmiennym działaniu, a także, co nie mniej istotne, o odmiennych walorach organoleptycznych.
Do najczęściej wykorzystywanych składników płynów do płukania jamy ustnej zalicza się: chlorheksydynę, heksetydynę, chlorek cetylpirydyny, delmopinol, oktenidynę, jony metali (miedzi i cynku, cyny), olejki eteryczne i do niedawna jeszcze triclosan. Przyjętym standardem jest stosowana od wielu lat chlorheksydyna, która stanowi niejako punkt odniesienia dla oceny porównawczej skuteczności innych preparatów. Wieloletnie badania i liczne opracowania pozwalają na potwierdzenie znanych ograniczeń w stosowaniu preparatów zawierających w składzie pochodne tego związku. Warto zatem spojrzeć na preparaty pod kątem stosowania syntetycznych związków chemicznych oraz preparatów opartych o składniki naturalne. Na pierwszy plan wysuną się tutaj naturalne olejki eteryczne. 
Obecnie zidentyfikowanych jest ponad dwa tysiące gatunków roślin olejkodajnych i blisko trzy tysiące rodzajów olejków, z czego około 10% znajduje zastosowanie w różnych gałęziach przemysłu i medycyny. Zwrócenie uwagi na produkty naturalne wynika z przekonania autora o ich bezpieczeństwie, oczywiście pod warunkiem zachowania odpowiednich zasad ich stosowania. Oczywiście związki naturalne mogą powodować istotne zagrożenie, jak choćby alkaloid kapsaicyna, czy piperyna. Ożywczy, rozgrzewający smak wielu potraw dzięki działaniu takich dodatków czyni je przyjemnymi, ale przy przekroczeniu dawki – trudnymi do zjedzenia, a nawet groźnymi. 
Powracając do olejków eterycznych, stosowanych w płynach do płukania jamy ustnej, do najczęściej stosowanych zaliczamy: miętowy, tymiankowy, eukaliptusowy, wintergrinowy.
Podstawową, naturalną funkcją olejków eterycznych w świecie roślin jest wabienie zapylaczy, dla których stanowić one mogą feromony. Istotne dla świata fauny i flory działanie olejków eterycznych to ważne dla równowagi roślinnej działanie allelopatyczne, a dla fauny – odstraszające np. owady i gryzonie. 
Powracając jednak do głównego w naszej dziedzinie zastosowania, podkreślić należy właściwości przeciwbakteryjne i przeciwzapalne wykorzystywane nie tylko w omawianych płynach do płukania jamy ustnej. Ciekawostką może być fakt skutecznego wykorzystania płynu Listerine jako preparatu odkażającego rany w trudnych czasach wojennych. 
Oczywiście od momentu stworzenia pierwotnej receptury w 1912 roku, nastąpiły zmiany w 2003 roku, obejmujące zastąpienie olejków, uzyskiwanymi z nich związkami aktywnymi, tj. odpowiednio: mentolem, eucaliptolem i tymolem. Olejek wintergrinowy zastąpiony został czynną substancją – selicylanem metylu.
Istotne jest, że potwierdzona została w licznych opracowaniach i metaanalizach wysoka profilaktyczna skuteczność olejków eterycznych. I choć pojawiają się opracowania zmieniające „szyk na podium” tej efektywności to nie ulega wątpliwości, że są to preparaty skuteczne i bezpieczne. I tu warto wspomnieć o wykorzystywanym „nośniku”, jaki stanowić może alkohol etylowy. Porównanie płynów do płukania jamy ustnej, które zawierają alkohol, z tymi z grupy bez alkoholu, wykazuje praktycznie porównywalną skuteczność w działaniu, co w opinii autora, jako próba oceny dostępnych publikacji, skutkuje określonymi implikacjami.
Zastosowanie płynów do płukania jamy ustnej staje się szczególnie istotne dla osób, u których prowadzenie zabiegów higienicznych stanowi większy stopień trudności. Tu wskazać należy pacjentów z aparatami ortodontycznymi również w fazie retencyjnej, pacjentów użytkujących uzupełnienia protetyczne oraz pacjentów z grupy podwyższonego ryzyka próchnicy. W tej ostatniej istotny będzie wpływ preparatów zawierających olejki eteryczne na trwałość wypełnień, a dla wszystkich użytkowników ocena zachowanej jakości szkliwa. Dostępne opracowania wskazują na brak wpływu preparatów z rodziny Listerine na jakość szkliwa i istotnych właściwości materiałów wypełnieniowych (kompozyty i kompomery). Stale podkreślane jest jednak niekorzystne oddziaływanie preparatów zawierających alkohol na mikrotwardość powierzchni materiałów złożonych. Z drugiej strony, dla badanych materiałów typu BulkFill niekorzystny wpływ wykazywało również eksponowanie tworzywa na działanie wody. Odmienne wyniki uzyskiwane dla odrębnych badań wskazywały na stabilność barwy oraz składu jonowego zarówno dla naturalnego szkliwa, jak i materiałów stosowanych do rekonstrukcji1
Autorzy sugerują również związek stabilności barwy z właściwościami tworzywa kompozytowego, a nie bezpośrednio ze składem ocenianych preparatów – płynów do płukania ust. Potwierdzać to mogą wyniki analizy, które wskazują na wyższą podatność na przebarwienia SonikFill w porównaniu z Filtec Z550 dla wszystkich ocenianych w badaniu płynów do płukania jamy ustnej.
W odniesieniu do pacjentów ortodontycznych analizowano wpływ wybranych płynów na trwałość cementów mocujących zamki oraz tworzywo retinerów. I o ile retinery wykonane z poliuretanów, polietylenu i polimpropylenu „doskonale znoszą” ekspozycję na działanie preparatów z rodziny Listerine, z zachowaniem transparencji i jakości powierzchni, o tyle Listerine Total Care – zawierająca 26,9% alkoholu wpływała niekorzystnie na elastyczność i siłę łączenia cementów. Niekorzystny wpływ następował intensywnie w ciągu pierwszych czterech dni ekspozycji, a w dalszym okresie obserwacji stopniowo ulegał spadkowi. Oceniane preparaty z rodziny nie wykazywały takiego działania. Ponieważ bezalkoholowe płyny do płukania wykazują podobną skuteczność profilaktyczną, przy znacznie delikatniejszych doznaniach organoleptycznych to właśnie one mogą być rekomendowane dla młodszych. 
Ocenie poddawano również wpływ płynów do płukania na stopy niklowo-tytanowe stosowane w stomatologii.
Chociaż wyniki potwierdziły niekorzystny wpływ na elastyczność tych stopów oraz korodowanie powierzchni, to przecież praktycznie nie odbiegają one od pomiarów próbek eksponowanych na działanie śliny.  
Kolejne ważne dla szeroko pojętej praktyki są wyniki badań wpływu preparatów Listerine na ceramikę i prace wykonywane z tlenku cyrkonu. Potwierdzono łgodniejszy wpływ na przebarwianie...

Pozostałe 70% treści dostępne jest tylko dla Prenumeratorów.

Co zyskasz, kupując prenumeratę?
  • Roczną prenumeratę dwumiesięcznika Forum Stomatologii Praktycznej
  • Nielimitowany dostęp do całego archiwum czasopisma
  • ...i wiele więcej!
Sprawdź

Przypisy